X
تبلیغات
معماران ایران

Truss

 

For other uses, see Truss (disambiguation).

 

 

 

Double chorded heavy timber truss with 80ft clear span.

 

Truss bridge for a single track railway, converted to pedestrian use and pipeline support

In architecture and structural engineering, a truss is a structure comprising one or more triangular units constructed with straight slender members whose ends are connected at joints referred to as nodes. External forces and reactions to those forces are considered to act only at the nodes and result in forces in the members which are either tensile or compressive forces. Moments (torsional forces) are explicitly excluded because, and only because, all the joints in a truss are treated as revolutes.

A planar truss is one where all the members and nodes lie within a two dimensional plane, while a space truss has members and nodes extending into three dimensions.

Characteristics of trusses

 

                                          

 

 

 

 

A truss is composed of triangles because of the structural stability of that shape and design. A triangle is the simplest geometric figure that will not change shape when the lengths of the sides are fixed.[1] In comparison, both the angles and the lengths of a square must be fixed for it to retain its shape.

The simplest form of a truss is one single triangle. This type of truss is seen in a framed roof consisting of rafters and a ceiling joist.[2] Because of the stability of this shape and the methods of analysis used to calculate the forces within it, a truss composed entirely of triangles is known as a simple truss.[3]

A planar truss lies in a single plane.[3] Planar trusses are typically used in parallel to form roofs and bridges. A space truss is a three-dimensional framework of members pinned at their ends. A tetrahedron shape is the simplest space truss, consisting of six members which meet at four joints.[3]

The depth of a truss, or the height between the upper and lower chords, is what makes it an efficient structural form. A solid girder or beam of equal strength would have substantial weight and material cost as compared to a truss. For a given span length, a deeper truss will require less material in the chords and greater material in the verticals and diagonals. An optimum depth of the truss will maximize the efficiency.[4]

Truss types

Pre fabricated steel bow string roof trusses built 1942 for war department properties in Northern Australia.

 

Roof truss in a side building of Cluny Abbey, France.

 

A large timber Howe truss in a commercial building

There are two basic types of truss:

  • The pitched truss, or common truss, is characterized by its triangular shape. It is most often used for roof construction. Some common trusses are named according to their web configuration. The chord size and web configuration are determined by span, load and spacing.
  • The parallel chord truss, or flat truss, gets its name from its parallel top and bottom chords. It is often used for floor construction.

A combination of the two is a truncated truss, used in hip roof construction. A metal plate-connected wood truss is a roof or floor truss whose wood members are connected with metal connector plates.

 

 

 

  Pratt truss

The Pratt truss was patented in 1844 by two Boston railway engineers[5]; Caleb Pratt and his son Thomas Willis Pratt[6]. The design uses vertical beams for compression and horizontal beams to respond to tension. What is remarkable about this style is that it remained popular even as wood gave way to iron, and even still as iron gave way to steel.[7]

The Southern Pacific Railroad bridge in Tempe, Arizona is a 393 meter (1291 foot) long truss bridge built in 1912[8]. The structure is composed of nine Pratt truss spans of varying lengths. The bridge is still in use today.

Bow string roof truss

Named for its vicissitudal shape, thousands of bow strings were used during World War II for aircraft hangars and other military buildings.

King post truss

Main article: King post

One of the simplest truss styles to implement, the king post consists of two angled supports leaning into a common vertical support.

The queen post truss, sometimes queenpost or queenspost, is similar to a king post truss in that the outer supports are angled towards the center of the structure. The primary difference is the horizontal extension at the centre which relies on beam action to provide mechanical stability. This truss style is only suitable for relatively short spans. [9]

Lenticular Truss

American Lenticular Truss Bridges have the top and bottom chords of the truss arched forming a lens shape. Patented in 1878 by William Douglas.

Town's lattice truss

Main article: Lattice truss bridge

American architect Ithiel Town designed Town's Lattice Truss as an alternative to heavy-timber bridges. His design, patented in 1835, uses easy-to-handle planks arranged diagonally with short spaces in between them.

Vierendeel truss

A Vierendeel bridge; note the lack of diagonal elements in the primary structure and the way bending loads are carried between elements

Further information: Vierendeel Bridge

The Vierendeel truss is a truss where the members are not triangulated but form rectangular openings, and is a frame with fixed joints that are capable of transferring and resisting bending moments. Regular trusses comprise members that are commonly assumed to have pinned joints with the implication that no moments exist at the jointed ends. This style of truss was named after the Belgian engineer Arthur Vierendeel[10], who developed the design in 1896. Its use for bridges is rare due to higher costs compared to a triangulated truss.

The utility of this type of truss in buildings is that there is no diagonal bracing, the creation of rectangular openings for windows and doors is simplified and in cases the need for compensating shear walls is reduced or eliminated.

After being damaged by the impact of a plane hitting the building, parts of the framed curtain walls of the Twin Towers of the World Trade Center resisted collapse by Vierendeel action displayed by the remaining portions of the frame.

Statics of trusses

Support structure under the Auckland Harbour Bridge.

A truss that is assumed to comprise members that are connected by means of pin joints, and which is supported at both ends by means of hinged joints or rollers, is described as being statically determinate. Newton's Laws apply to the structure as a whole, as well as to each node or joint. In order for any node that may be subject to an external load or force to remain static in space, the following conditions must hold: the sums of all horizontal forces, all vertical forces, as well as all moments acting about the node equal zero. Analysis of these conditions at each node yields the magnitude of the forces in each member of the truss. These may be compression or tension forces.

Trusses that are supported at more than two positions are said to be statically indeterminate, and the application of Newton's Laws alone is not sufficient to determine the member forces.

In order for a truss with pin-connected members to be stable, it must be entirely composed of triangles. In mathematical terms, we have the following necessary condition for stability:

where m is the total number of truss members, j is the total number of joints and r is the number of reactions (equal to 3 generally) in a 2-dimensional structure.

When m = 2j − 3, the truss is said to be statically determinate, because the (m+3) internal member forces and support reactions can then be completely determined by 2j equilibrium equations, once we know the external loads and the geometry of the truss. Given a certain number of joints, this is the minimum number of members, in the sense that if any member is taken out (or fails), then the truss as a whole fails. While the relation (a) is necessary, it is not sufficient for stability, which also depends on the truss geometry, support conditions and the load carrying capacity of the members.

Some structures are built with more than this minimum number of truss members. Those structures may survive even when some of the members fail. They are called statically indeterminate structures, because their member forces depend on the relative stiffness of the members, in addition to the equilibrium condition described.

Analysis of trusses

Cremona diagram for a plane truss

Because the forces in each of its two main girders are essentially planar, a truss is usually modelled as a two-dimensional plane frame. If there are significant out-of-plane forces, the structure must be modelled as a three-dimensional space.

The analysis of trusses often assumes that loads are applied to joints only and not at intermediate points along the members. The weight of the members is often insignificant compared to the applied loads and so is often omitted. If required, half of the weight of each member may be applied to its two end joints. Provided the members are long and slender, the moments transmitted through the joints are negligible and they can be treated as "hinges" or 'pin-joints'. Every member of the truss is then in pure compression or pure tension – shear, bending moment, and other more complex stresses are all practically zero. This makes trusses easier to analyze. This also makes trusses physically stronger than other ways of arranging material – because nearly every material can hold a much larger load in tension and compression than in shear, bending, torsion, or other kinds of force.

Structural analysis of trusses of any type can readily be carried out using a matrix method such as the direct stiffness method, the flexibility method or the finite element

Forces in members

On the right is a simple, statically determinate flat truss with 9 joints and (2 x 9) − 3 = 15 members. External loads are concentrated in the outer joints. Since this is a symmetrical truss with symmetrical vertical loads, it is clear to see that the reactions at A and B are equal, vertical and half the total load.

The internal forces in the members of the truss can be calculated in a variety of ways including the graphical methods:

Design of members

The Auckland Harbour Bridge from Watchman Island, west of it.

 

A truss can be thought of as a beam where the web consists of a series of separate members instead of a continuous plate. In the truss, the lower horizontal member (the bottom chord) and the upper horizontal member (the top chord) carry tension and compression, fulfilling the same function as the flanges of an I-beam. Which chord carries tension and which carries compression depends on the overall direction of bending. In the truss pictured above right, the bottom chord is in tension, and the top chord in compression.

The diagonal and vertical members form the truss web, and carry the shear force. Individually, they are also in tension and compression, the exact arrangement of forces depending on the type of truss and again on the direction of bending. In the truss shown above right, the vertical members are in tension, and the diagonals are in compression.

In addition to carrying the static forces, the members serve additional functions of stabilizing each other, preventing buckling. In the picture, the top chord is prevented from buckling by the presence of bracing and by the stiffness of the web members.

A building under construction in Shanghai. The truss sections stabilize the building and will house mechanical floors.

The inclusion of the elements shown is largely an engineering decision based upon economics, being a balance between the costs of raw materials, off-site fabrication, component transportation, on-site erection, the availability of machinery and the cost of labor. In other cases the appearance of the structure may take on greater importance and so influence the design decisions beyond mere matters of economics. Modern materials such as prestressed concrete and fabrication methods, such as automated welding, have significantly influenced the design of modern bridges.

Once the force on each member is known, the next step is to determine the cross section of the individual truss members. For members under tension the cross-sectional area A can be found using A = F × γ / σy, where F is the force in the member, γ is a safety factor (typically 1.5 but depending on building codes) and σy is the yield tensile strength of the steel used.
The members under compression also have to be designed to be safe against buckling.

The weight of a truss member depends directly on its cross section -- that weight partially determines how strong the other members of the truss need to be. Giving one member a larger cross section than on a previous iteration requires giving other members a larger cross section as well, to hold the greater weight of the first member -- one needs to go through another iteration to find exactly how much greater the other members need to be. Sometimes the designer goes through several iterations of the design process to converge on the "right" cross section for each member. On the other hand, reducing the size of one member from the previous iteration merely makes the other members have a larger (and more expensive) safety factor than is technically necessary, but doesn't require another iteration to find a buildable truss.

The effect of the weight of the individual truss members in a large truss, such as a bridge, is usually insignificant compared to the force of the external loads.

 

Design of joints

After determining the minimum cross section of the members, the last step in the design of a truss would be detailing of the bolted joints, e.g., involving shear of the bolt connections used in the joints, see also shear stress.

Little Belt: a truss bridge in Denmark

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

خرپا

استفاده ها از خرپا

جذب دو برابر ریسمان توسط خرپا با اندازه واضح 80 فوت

خرپا پلی برای یک راه آهن تک شیار برای استفاده ، پیاده سازی و حمایت کردن خط لوله است. خرپاها کابرد های زیادی در پل ها و سقف ها و... دارند و خوبی انها این است که سبک هستند و معمولا در مقابل بار وارده از وزنشان صرف نظر می شود.در اکثر موارد خرپاها بصورت اعضای مثلثی که در کنار هم طوری جوش داده میشود که اتصالات که گره (Joint) نامیده میشوند بصورت لولایی عمل کنند.

قرار داد ما در خرپاها بدین صورت است که نیروها در گره ها وارد میشوند و اگر نیرویی بر غیر گره یعنی عضو وارد شد بحث از خرپا خارج و به سمت قاب می رود .

در معماری و مهندسی ساختمان خرپا شامل یک یا چند ساختمان واحد به وسیله یک عضو مستقیم از انتخاب محل اتصال گره است .سطح نیرو های مسطح و واکنش به آن نیرو ها با اندیشه عمل صحیح فقط از گره ها و نتیجه این نیروها در هر یک ازب خش ها انبساط یا نیروی فشرده است .

در هر لحظه مجموعه نیرو های زمینی مانع آشکار شدن هستند زیرا تمام محل های اتصال در خرپا مانند لب برگشته است .

 

مشخصات خرپا

 

 

 

 

 

 

 


خرپا ترکیبی از ساختمان های مثلثی شکل ثابتی است که تغییر شکل نمی دهد و طول آن ثابت است. در هر دو مقایسه گوشه های بلند از چهار گوش باید برای حفظ کردن شکل ثابت باشد.

خرپا از اجزایی به وجود می آید که همگی در یک صفحه قرار داشته و ترکیب آن یک شبکه مثلثی ایجاد می کند . چون در خرپا ها فرض می شود که اعضا در انتهای خود به اعضای دیگر لولا شده اند بتابراین شکل مثلثی شکل پایدار خواهد بود.

 

خرپاها از جملهٔ ساده‌ترین اعضاء باربر سازه‌ها هستند که در کل به عنوان اعضاء خمشی عمل نموده و در سقف ها ، پلها ، و سازه های هوا وفضا مورد استفاده قرار می گیرند. در این گونه سازه ها به علت عدم وجود نیروی پرشی و لنگر خمشی در تک تک اعضا متشکله مثلث ها اتصالات باید به صورت مفصلی شود .

 

عمق خرپا یا بلندی ریسمان در ساختن یک ساختمان موثر است . تیر آهن جامد یا میله شبیه نیروی جسمی سنگین و مقاسیه کردن هزینه مصالح در خرپا است . برای تعیین محدوده طول و عمق یک خرپا نیاز کمتر داشتن به مصالح ریسمان و مصالح بزرگ در عمودی ها م مورب هاست . عمق بهینه از خرپا بیشترین بازده را دارد .

 

انواع خرپا

 

در قدیم برای ساختن عبور  وسایل نقلیه با فولاد از خرپای چوبی در سال 1942برای جنگ دایره در شمال استرالیا ا نجام گرفت.

استفاده یک خرپا در پهلوی ساختمان از کلیسا در فرانسه

 

فرو رفتگی چوب بزرگ خرپا در یک ساختمان تجاری

دونوع خرپای اساسی وجود دارد :

نصب خرپا یا خرپای معمولی به وسیله شکل مثلث سه گوش مشخص می شود .خیلی مواقع  برای سقف های ساختمانی استفاده می شوند . برخی خرپای معمولی نام موا فق در ترکیب بافت هستند . ا ندازه ریسمان و تر کیب بافت  محدود و فاصله مصمم هستند .

ریسمان موازی خرپا یا خرپاهای پهن بدست آمده از نام موازی و پایین ریسمان هاست . خیلی مواقع  برای کف اتاق ساختمان خودمان استفاده می کنیم .

ترکیبی از دو نوع خرپای در جنس سقف ساختمان ها استفاده می شود . یک صفحه فلزی متصل به چوب خر پا در سقف یا خر پای کف اتاق بخشی از چوب مفصل با اتصال صفحه فلزی است .

پارت خرپا

خرپای پارت در سال 1844 توسط دو بوستن مهندسان خط راه آهن بود.

کالیب پرا تر و ویلندر توماس است. طرح عمودی میله  برای ساختمات ها و تیر های ا فقی برای پاسخ کشش استفاده می شود . موارد قابل توجه درباره این سبک باقی ماننده مجموع چوب از راه آهن وحتی راهی به سوی فولاد است .

پل راه آهن اقیانوس جنوبی در اریزونا 393 ( 1291 فوت ) متر پل خرپای دراز در سال 1912 بود. ساختمان ها ترکیبی از محدوده 9  پل خرپا در عوض کردن بلندی هاست . پل ها حرکتی در استفاده امروز است.

خم شدن ریسمان سقف خرپا

نام ها برای شکل تحول هزاران ریسمان درمدت جنگ جهانی دوم برای حفظ هواپیما ودیگر ساختمات های نظامی بود .

پست پادشاه خرپا

    

کالا نیرومند : پست پادشاه

یک خرپای ساده ا بزاری سبک شامل پست پادشاه از دو تکه آنالوگ بین یک حمایت کننده مشترک عمومی است.

پست ملکه خرپا : گاهی  پست ملکه یا پست های ملکه مشابه به یک پست خرپای پادشاه در حمایت کننده نزدیک زاویه بیرونی مرکز از ساختمان هستند . فرق ابتدایی میله مرکز اضافی افقی در اعتماد کردن  حرکت میله وتهیه کردن پایداری میکانیکی است . این سقف خرپا فقط مناسب برای محدود نسبی کوتاهی است .

خرپای ذره بینی

پل خرپای ذره بینی در آمریکا نوک و تهه ریسمان فرم وقوس خرپا یک سکل عدسی است .

ا متیاز آن در سال 1818 توسط ولیام دونگلاس داده شد.

شهرک شبکه بندی خرپا تعریف نیرومند : پل خرپای شبکه بندی شده

آفیل معمار آمریکایی با طرح سفارش شهرک خرپای شبکه بندی شده یک پل چوبی به طرف هاوایی این طرح آزاد در سال 1835 به صورت آسان با چبدن قطعه هایی مرب با فضایی کم در بین آن ها.

 

خرپا ویرندل

             

پل ویرندل : روی دریاچه از عناصر مورب در ساخت مقدمات اولیه و راه بار کردن خمیدگی و حمل ونقل میان محیط طبیعی نبوده.

اطلاعات بیشتر در مورد پل ویرندل : بخشی از یک خرپا از سه گوش نیست  اما از دهانه های مستطیل و خمیدگی و پایداری است .

خرپای منظم شامل عضو هایی به طور عادی که با یکدیگر فرق می کنند هستند و محل اتصال ایجاد می کنند و به وسیله اتصال دادن آجر اهمیت داده می شود . این سبک از خرپا علامتی       بعد از مهندسان  پل ویرندل بود که طرح در سال 1896 توسعه داده شد . پل در کم بودن حقوق و در مقایسه با هزینه های یک خرپای سه گوش استفاده می شود.

سودمندی از این نوع خرپا در ساختمان ها جایی در بخش های مورد ایجاد دهانه های مستطیلی برای پنجره ها و در ها در ساده سازی و نیاز قالب برای جبران کردن در کم کردن یا رفع کردن بود .بعد از این زمانخسارت هایی توسط فشارهایی از صفحه ثابت ساختمان بخش هایی از دیوار ها از برج های جفت در جهان در پایداری مر کزی و فروریختن توسط ویرندل حرکتی توسط مانده  بخش هلیی از قاب نمایش داده شده .

In the name of god

 

 

 

Parviz khosravi    :  supplier

 

 

 

Number student: 860737013

 

 

Lofty professor: gentlewoman Sara fotovat

 

 

 

Symposium: Truss

 

 

 

 

Junior college: Sama khorasgan

 

 

 

 

Spring 1388

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


موضوعات مرتبط: فقط و فقط معماری و پروژه های دانشگاهی

تاريخ : چهارشنبه 20 خرداد1388 | 11:5 | نویسنده : آ.حسینی |

ترم پیش در آتلیه طرح 3 مهندس سخنوری اتفاق های جالبی افتاد . مهندس سخنوری سر معمار پروژه خلیج فارس بزرگترین مرکز تجاری و  تفریحی در خاورمیانه است . مهندس طرح 3  را با تقویت ایده پردازی شروع  کرد و روند طراحی در این ترم کاملا کانسپچوال بود و درست به همین دلیل بود که طرح های جالبی توسط دانشجویان بوجود آمد . البته طرح بنده حقیر زیاد هم تعریفی نسیت.

در مورد ایده اولیه:
در دیدگاه رایج متن ادبی شبیه چیزی است در خارج وجود ما،ابژه است در جهان خارج و مستقل از اداراک کننده هایش وجود دارد،دیدگاه رایج که دیدگاهی شی انگار است متن ادبی را همچون شی تلقی می کند و آن را چیزی مستقل از ما می داند.
حال آنکه در دیدگاه هرمنوتیک اگر با تابلویی روبرو شویم اولین سوال اینست که آنچه به ظهور رسیده است "من" است یا "تابلو".از دیدگاه هرمنوتیک مجالی گشوده می شود که آدمی بپرسد "من" که هستم.در نتیجه اثر تبدیل می شود به مواجهه بین دو آدمی یا دیالوگ میان دو نفر.
ایده اخیر هرمنوتیک که از تفکرات هایدگر و شاگردش گادامر برآمده است ، ایده من را در طراحی خانه نویسندگان شکل داد و به همین دلیل یکی از اصلی ترین مفاهیم موجود در طرح را ابهام و پیچیدگی قرار دادم بدان معنا که هیچ اثری دارای معنا و مفهوم نهایی و قطعی نخواهد بود و مبتنی است بر برداشت مخاطب.
البته مفاهیم بیشتری در طرح رعایت شده ولی مفصل خواهد بود.یکی دیگر از مفاهیم مفهوم تکنولوژی به عنوان عصاره فکری عصر حاضر است چرا که  هر گونه برداشت از اثر برداشت مخاطب امروزی است با شرایط ویژه زندگی وی.ممنون از جناب مهندس بسطامی که تذکر دادند که بیشتر از ایده طرح بگویم.


اولا که از جناب رفیعی نژاد برای ارایه طرح زیباشون متشکرم و ثانیا از بقیه دوستان هم خواهشمندم که طرحاشان را ارایه بدهند و ثالثا نظر یادتون نره...

موضوع : خانه نويسندگان ( طراحي معماري 3)
طراح: محمد ناصری
استاد راهنما: جناب مهندس سخنوری

پرسپکتیو پرنده:



سایت پلان:



پرسپکتیو ناظر:



پرسپکتیو ناظر:



پرسپکتیو داخلی:



مقطع طولی:



پلان طبقات:



موضوعات مرتبط: فقط و فقط معماری و پروژه های دانشگاهی

تاريخ : چهارشنبه 20 خرداد1388 | 10:54 | نویسنده : آ.حسینی |
با سلام خدمت دوستان , بخصوص عزيزاني كه نسبت به پست قبلي من " مجتمع تجاري " لطف داشتند و از وقت خودشون گرفتند و به نقد پروژه بنده پرداختند . اميدوارم كار من در حدي باشه كه دوباره وقتتون رو بگيرم و به نقد و بررسي پروژه ديگري تحت موضوع هتل دعوتتون كنم . پيشاپيش از نظرات مفيد شما تشكر و قدرداني ميكنم.

طراحي معماري 3
موضوع : هتل
استاد راهنما : مهندس عباسي مهر
طراح : محمد رفيعي نژاد
موقعيت : ضلع شمالي ارگ كريمخاتي ( شيراز)
مساحت : دلخواه


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

موضوعات مرتبط: فقط و فقط معماری و پروژه های دانشگاهی

تاريخ : چهارشنبه 20 خرداد1388 | 10:52 | نویسنده : آ.حسینی |

معماری قاجار پهلوی

معماری ايران از اواخر دوره قاجار و شروع دوره پهلوی دچار هرج و مرج و آشفتگی شد در اين دوران ما شاهد احداث همزمان ساختمانهايی هستيم كه هر كدام بيانگر يكی از مكاتب فكری دوره هايی مشخص از تاريخ ايران هستند :
كاخ مرمر به تقليد از معماری سنتی و عمارت شهربانی كل كشور به تقليد از تخت جمشيد و ساختمانهای بلديه ( شهرداری ) و پستخانه به شمال و جنوب ميدان امام ( سپه ) به تقليد از معماری نئوكلاسيك فرانسه ساخته شدند . در اين دوره تلاش می شد كه پيوندی بين سه طيف فكری به وجود آيد : ساختماهای وزارت امور خارجه ، اداره پست ، صندوق پس انداز بانك ملی را در واقع می توان به عنوان نمونه اين گونه ساختمانهای التقاطی نام برد . اين گرايشهای متفاوت و بعضا متضاد در معماری اين دوره ناشی از اختلاف در گرايشهای سياسی و ايدوئولوژيك اين عصر از تاريخ ايران است كه ريشه در جريانهای عقيدتی - سياسی اواخر دوره قاجار و اوايل دوران پهلوی دارد . جريانهای مذكور را می توان به سه دسته تقسيم كرد :
گروه اول ، سنت گرايان ، كه اساس تفكر سياسی و بينش دينی آنها هماهنگی دين با سياست و احياء و توسعه سنتهای هزار ساله جامعه ايرانی بود . پرچمداران اين نهضت در آن برهه از زمان شيخ فضل الله نوری بود و بعد از ايشان سيد حين مدرس ادامه دهنده راه وی گشت .

گروه دوم ، غرب گرايان ، كه اساس ذهنيت آنها ، به گفته تقی زاده ، بر تقليد از فرق سر تا انگشت پا از غرب در همه شئون اقتصادی ، اجتماعی ، سياسی بود . هسته اصلی اين گروه را تحصيل كردگان ايرانی تشكيل می دادند كه تازه از اروپا به ايران برگشته بودند .

گروه سوم ، ملی گرايان ، كه بنياد فكری آنها بازگشت به عظمت امپراتوری هخامنشی و ساسانی بود . اين گروه فرهنگ اسلامی و فرهنگ اروپايی را غير ايرانی می دانستند و بعنوان جايگزين آنها بازگشت به فرهنگ آريايی دوهزار و پانصد ساله با دين و مذهب بود . كه اين امر ناشی از جريانهای به اصطلاح روشنفكرانه مادی گرايی و توسعه و ترويج نظريات سوسياليسم و ماركسيسم در بين طبقه تحصيل كرده اروپا بود . اين دو جری فكری اثبات خود را در تخريب آثار گذشته می ديد و سعی داشت هر چه را بوی گذشته می داد از بين ببرد .
در ساير شئون اجتماعی كشور نيز ما شاهد تقابل اين بينشهای متفاوت هستيم . بعنوان مثال در ادبيات ، گروه غرب گرا ، تغيير خط فارسی به لاتين را - به سبك آتاتورك در تركيه - علم كرد و گروه ملی گرا نيز عرب زدايی از خط و ادبيات فارسی را مطرح نمود و گروه سنت گرا برخود واجب ديد كه از سنت سعدی و حافظ و ديگر بلند پايگان آسمان ادب ايرانی پاسداری نمايد .
در ادبيات به زعم مردان بزرگی چون استاد دهخدا ، استاد همايی و استاد فروزانفر و ديگر عزيزان اقدامات غرب گرايان و ملی گرايان بی نتيجه ماند و تحول جديدی در ادبيات از بطن شعر و ادبيات سنتی تراوش كرده و رشد نمود .
ليكن در معماری به دليل انتصاب غرب گرايان و تحصيل كردگان بوزار پاريس و بعدا مكتب فلورانس و رم در شهرسازی انگلستان و امريكا شد .
گرچه گودار و ماكسيم سيرو ازنظر تفكر ، ارزش زيادی برای معماری سنتی و تاريخ تحول آن قايل بودند و در اين رهگذر خدمات ارزشمندی به ثبت تاريخ معماری ايرانی نمودند ولی خود شخصا از پيروان مكتب نئوكلاسيك و يا به عبارتی ملی گرايان نوين بودند . شاهد اين واقعيت ، ساختمان موزه ايران باستان كه تقليدی از طاق كسری است .
غلبه مكتب غرب گرايان در مدارس معماری كشور ، كار را بدانجا كشيد كه توصيف مسجد جامع اصفهان ، ميدان نقش جهان ، گنبد سلطانيه ، طاق كسری و تخت جمشيد را بايد از اروپاييان و ترجمه كتابهای آنها دريافت ميكرديم . دانشجويان و مهندسان معمار اين مرز و بوم اقدامات هوسمان در پاريس و هوارد در انگلستان  و كارهای ميكل آنژ در فلورانس و رم را بهتر از كاخ گلستان ، مسجد شيخ لطف الله و كاخ سروستان می شناختند و اطلاعات مربوط به طاق كسری كه از عجايب روزگار خود بوده برای متخصصين محدود به اين بود كه بنا در خاك عراق است .
نتيجه اين انفعال فرهنگی ، بخصوص در زمينه معماری ، عرضه و تكميل سبكهای مختلف معماری اروپا و امريكا در دهه های اخير به كشور بوده است . با تسلط فكری غرب گرايانه بر معماری كشور و فاصله گرفتن از معماری سنتی كار بدانجا كشيد كه تخريب بنا های گذشته در توسعه های جديد شهری و تخريب كاروانسراهای قديمی در احداث جاده های بين شهری عملی پسنديده و تجدد گرايانه تلقی شد . اين وضع باعث گرديد كه بسياری از بناهای باارزش متروك و يا مخروبه گردد .
همانگونه كه تقليد كوركورانه از معماری غرب باعث انحطاط هنر و معماری اين مرز و بوم شد ، تقليد از معماری گذشته و سنتی نيز به معنی ارتجاع و قهقرا رفتن گشت . تحول و تعالی هر هنری بستگی به شناخت دقيق آثار گذشته و درك صحيح ضرورتها و نيازهای حال جامعه دارد تا با استفاده از فرهنگ و سنت ديرينه و خطا و صواب گذشتگان و در جهت جوابگويی به نيازهای جامعه ، راه حلهای بديع ، اصيل و تازه ای ارائه گردد .


شروع دوره پهلوی ( دوره رضا خانی )

حال می پردازيم به معماری ايران از سال 1300 به بعد .
اول شروع دوره رضاخانی تا مدت پنج سال يا بيشتر هيچگونه اثر هنری را نمی يابيم و هيچ كار مهمی صورت نمی گيرد و كارها به روال قبل پيش می رود . ( حركت دوره معماری و تحول آن )
قسمت دوم از سال 1305 و 1306 ببعد شروع می شود و فعاليت ساختمانی تا زمان جنگ جهانی دوم گرفتار ركود شديد كارهای ساختمانی و يا حتی تعطيل می شود .
قسمت سوم بعد از پايان جنگ و پيدا شدن دو ماتريال تازه يعنی آهن و بتن و اثرات آن در معماری است .
از اين تاريخ به بعد است كه حركت معماری دوره پهلوی شروع و آغز می گردد . اوايل شروع حكومت رضاخان يكی از بدترين شرايط ممكن اقتصادی در ايران بود و از نظر اقتصادی ، فرهنگی و اجتماعی ركودی چشمگير مشاهده می شد و اكثر ساختماها طبق روال سابق با خشت خام و چوب ساخته می شد و سقف ها بصورت شيروانی و از ستون های چوبی استفاده می شد .
در شروع آن دوره معمار تحصيلكرده ای وجود نداشت و معماران عالی هم ديگر ذوق و سليقه و تجربه پدران و گذشتگان و استادان خود را از دست داده و بنا در آن دوره واقعا سير قهقرايی می پيمود و ساختمانها بدون نقشه و در سر محل روی زمين طرح می شد .
معماری سبك ملی

در دوره رضا شاه ايجاد نوعی معماری عمدتا برای ابنيه دولتی و يا بناهای عمومی نوعی شيوه رومانتيسم ملی و مظهری از تاريخ باستان بود . در دستور كار قرار گرفت .
در اينجا دو عامل مهم بود يكی معماری قبل از دوران اسلام و دوم استفاده از تكنولوژی مدرن غربی در ساختمان سازی معماری دوره هخامنشی به ويژه آثار باقيمانده تخت جمشيد و پاسارگاد كه جلوه گاه عظمت اين كشور بود .
بر همين اساس ساختمان های بسياری در تهران با الهام از معماری هخامنشی بنا شده از جمله:
كاخ شهربانی ـ طرح قليچ باغبان عكس اوپك دبيرستان انوشيروان - ماركف
بانك ملی      هاينريش    اوپك
كلانتری دربند          هاينريش آلمان       اسلايد
شركت فرش         هاينريش       اوپك

مقايسه فرم

آندره گودار - مقبره حافظ - سعدی - ساختمان كتابخانه ايران

ويژگيها

1- ايجاد ايوانهای عظيم و مرتفع در ورودی ها
2- مركزيت بنا با ستون و سرستون ها كه در تخت جمشيد به وفور يافت می شود و يا به صورت عريض و سراسری 
3- پنجره ها و قابهای اطراف آنها نظير تخت جمشيد
4- استفاده از كنگره های كنار بام كاخها
5- بناها به شكل مرتفع كه حاكی از عظمت و قدرت است .
6- مصالح سنگ و سيمان
7- استفاده از نقش و متيف های تخت جمشيد
8- تشابه به بناهای دوان هيتلری : رومانتيسم ملی نشانه عظمت

گرايش ديگری در سبك معماری ملی شاهد هستيم . رجوع به معماری دوره ساسانی و استفاده از عناصر - فرم ها و ايده های معماری اين دوره ايران است . كه خود منبعث از معماری دوره اشكانی است و بازتابی از معماری مناطق كويری و گرم و خشك اين معماری تفاوت زيادی با معماری هخامنشی دارد .
معروفترين اين بنا كه با گرايش به آن دوره ساخته شده است ، موزه ايران باستان است . گدار - حافظ - سعدی اثر معروف آندره گودار واضع در ضلع جنوب غربی باغ ملی است . ( كتابخانه ملی - مجموعه دانشگاه تهران )

1- ايده از ايوان عظيم مداين ( ساسانی )
2- ورودی اصلی را طاق عظيمی در برگرفته است به ارتفاع كل بنا دقيقا همان الگو اوپك و اسلايد
3- استفاده از ستون جهت تاكيد در ارتفاع شده است .
4- مصالح اصلی بنا آجر می باشد .

5و6 - بنای بعدی بنای اداره پست است - كه ماركف هر دو در محدوده باغ ملی است كه هر دو آميخته ای از هنر هخامنشی - ساسانی و معماری نئوكلاسيك فردگرا را در بردارند . ( ساختمان پست )

7و8 - يكی از آثار بی نظير دوره رضاخان است : پهلوی اول

1- تركيبی از نيم ستونهای سنگی با سرستونهای الهام يافته از تخت جمشيد كه بر روی پايه كشيده و ممتد سنگی قرار دارد .
2- ارتفاع بلند داخل ورودی ساختمان .
3- استفاده از پلان مربع مستطيل داخل بنا .
4- در ميان نيم ستونها دو رديف پنجره منظم كه بالايی از نوع پنجره های قوس دار و جناقی است .
5- آجر در حد فاصل ستون های سنگی و پنجره ها از روی پايه ممتد سنگی بنا شروع می شود .
6- در قسمت بام سطحی كشيده را در مقابل پايه سنگی زيريش بوجود آورده .
7- كشيدگی بنا عظمت و زيبايی بسياری به آن می بخشد و به همراه تقسيمات ايجاد شده در ورودی اصلی ناحيه ميانی و همچنين در دو انتهای ساختمان كه عمدتا آجری هستند . كه نقش همگی متاثر از معماری نئوكلاسيك اروپا هستند .

9و10-  مدرسه فيروز بهرام - در مدرسه فيروز بهرام نيز همان قوس های جناقی پنجرها نوار های زير سقف و سر ستون و بقيه عناصر مشخص است .

سر در باغ ملی

ميدان راه آهن و بنای آن ( اوايل پهلوی دوم )

ارتباط رضاشاه با كشور آلمان و فعاليت مهندسين آلمانی در ايران باعث گرديد بسياری از بناهای اطراف راه آهن با شيوه ساخته شوند .
ساختمان بسيار زيبا راه آهن و ساختمان مركزی آن ضلع گوشه شمال غربی ساختمان قماش معروف بوده و در حال حاضر ساختمان راه آهن است .

تصاوير ميدان انقلاب

در دوره رضا شاه
اداری و حكومتی ميدان ها و پل ها و نهايت شهرسازی
اتصال اول به دوم دارای يك سری نظم بوده ولی پهلوی دوم ناگهان يك جهش نامطلوب بوده است .

نتيجه گيری

در مورد واحد های مسكونی دوره رضاخانی مسكونی ها سبك انگليسی ديواره ها از آجر سفال قرمز
ديوارهای باربر
سقف صاف
ايجاد بالكن
و پنجره ها به سمت كوچه و حياط
پنجره های سرتاسری با نعل درگاه افقی
عموما برايش اساسی بوده است .

پهلوی اول

تاثير معماران - آلمانی- فرانسوی - اتريشی - انگلستان

اشاره به پهلوی دوم

پس از حركت اقتصادی و فرهنگی در ايران عده ای جهت تحصيل به اروپا - آمريكا و جاهای ديگر رفتند و معماری ايران در اين شلوغ بازار گم شد .
وبعد از آمدن عده ای به دنبال بساز و بفروشی و پول در آوردن شروع به معماری كردند و اين است كه هر نقطه تهران و شهرهای بزرگ ديگر آلبومی از معماری اروپا يا آمريكا ( مدرن - پست مردن و غيره ) می باشد .

ميدان حسن آباد

ابنيه ميدان حسن آباد در دوره رضا شاه و به دستور سرتيپ كريم آقا بوذرجمهوری رئيس بلديه ( شهرداری ) تهران پس از تخريب در سال 1313 احداث شد و يا علی باقريان ( به روايتی )
تقليد از معماری غربی بخصوص معماری اتريش است كه 8 گنبد با رويه فلزی اين ميدان را احاطه كرده بود و تمام موتيو های اصليش الهام از معماری غربی را دارد . يكی از كارهای فروغی احداث ، بانك ملی حسن آباد است كه ايشان خيلی بساختن آن افتخار می كرد .

دوره قاجار

درون گرا
تزئينات داخل
معماری كارت پستالی
ايجاد سرستونها و ستونها بر سر در ورودی ها و ايوانهای بلند ايجاد پلكان در محور اصلی رعايت سلسله مراتب
پنجره های ارسی = 3 دری - 5 دری - 7 دری
سقف شيب دار شيروانی و خيمه ای
شيشه های رنگی
آئينه كاری
گچ بری
نقاشيهای لندن كاری
اشاره به شهرسازی
ايجاد ميادين
ارگ
سبزه ميدان
توپخانه
ميدان مشق = امارت كاخ وزارت امور خارجه - پشت شهربانی - وزارت جنگ

در سال 1135 هجری در زمان حكومت سلاطين صفوی افغانيها به ايران حمله می كنند و بعد از آن نادر قلی از قبيله افشار با يكی از شاهزادگان صفوی در سال 1142 موفق به بيرون راندن افغان ها گرديدند .
پس از نادر قلی در سال 1160 هجری بقتل رسيد و حكومت به دست كريم خان زند رسيد . اين دوره برای ايران نافع بود و نهايتا بعد از مرگ كريم خان آقا محمد خان رئيس قبايل قاجار كه در سواحل دريای خزر بود حكومت ايران را بدست گرفت .

آقا محمد خان
فتحعليشاه
محمد شاه نوه فتحعلی

در سال 1264 هجری قمری ناصرالدين شاه به سلطنت می رسد . در اين زمان بخاطر سفرهای زياد پادشاه به اورپا ، تمدن و هنر غرب در ايران نفوذ بسيار عميق پيدا كرد . ار آثار اين نفوذ تاسيس تلگراف - توسعه مطبوعات - مدارس - و نشر افكار آزاديخواهی را می توان نام برد .
از اواخر دوره صفويه تا اواسط سلطنت ناصرالدين شاه به علت آشفتگيهای موجود و جنگ های پی در پی و عدم ثبات و فقدان امنيت - هنرهای معماری و تزئينات ساختمانی ايران كه در دوران صفويه وسعت و تنوع زياد پيدا كرده بود طی اين دوره نابسامانی ملی به انحطاط گرائيد .
فقط در دوره كوتاه كريم خان زند - ارگ كريم خان را در شيراز بر پا گرديد . در دوره قاجاريه سبك جديدی در معماری زاييده نمی شود . معماران اين دوره دنباله رو معماران دوره صفويه بوده اند .
در دوره ناصرالدين شاه هنر صنايع ظريف مانند گچبری - آئينه كاری - كاشيكاری رونق يافت و در اثر ارتباط بيشتر ايران با اروپا معماری اروپا در هنر معماری ايران نفوذ می كند و معماران ما از اروپا تقليد می كنند .
ايجاد سرسرای ورودی با پلكانهايی كه در وسط سرسرا شروع می شود و از پاگرد به دو شاخه در جهت مقابل يكديگر بالا ادامه می يابد تاثير معماری كشورروسيه است كه اين نوع معماری از قبيل كاشيكاری و آئينه كاری و گچبری و ازاره بندی توام می گردد . و گوشه ای از معماری قاجار را شكل می دهد . رنگ زرد .
ايجاد زير زمين ها با طراحهای زيبا و پوشش های ضربی - آجری - تهيه حوضخانه- متداول گشتن بادگير در بنا جهت خنك كردن فضاها و احداث تالارهای بزرگ شاه نشين و غرفه ها و گوشوارها نمونه ای از بنا ها در كاشان می باشد .
بادگيرهای زمان قاجار در تهران - يزد - ابرقو - كاشان - سمنان مشاهده می شود كه چطور در دوره قاجار ساختن بادگير از صفويه اقتباس شده و تكامل پيدا كرده است .
در معماری كاخ سازی - ساختن بادگير مزين به كاشيكاری وطلا در عمارات  و آئينه كاری يك ركن از معماری اصيل ايرانی بوده .
بناهای مسكونی دوره قاجاريه ، شامل اطاق مركزی ، ايوان ، با ستون در جلوی ورودی و بعضا در قسمت ورودی خانه و اطاقهای كوچكتر واقع در اطراف اطاق مركزی بصورت های ساده يا مفصل بنا به صنعت يا قوت مالی احداث شده متاسفانه به جهت استفاده از مصالح نامطلوب مانند چوب و خشت خام بناهای زيادی از دوره قاجاريه بجا مانده است . چون فاقد استحكام بوده اند .
مانند بناهای آقای بروجردی در كاشان - خانه آجری آقای شيبانی در طبس دوره قاجاريه . در معماری مذهبی قاجاريه مانند ساختن مسجد - مدارس دينی - تكيه و حسينيه ها شيوه معماری همان است كه در ادوار پيش بوده است - مسجد شاه تهران قزوين - سمنان - مسجد سيد در زنجان و مدرسه سلطانی در كاشان گواه اين ادعاست ( رنگ زرد در كاشيكاری - طرح گلپونه ) در جداره ها و نماها .
علاوه بر معماری مذهبی كه پيروی از صفويه بوده است معماری كاخ سازی و ساختمان مسكونی آميزه ای از عوامل معماری ايرانی و اروپايی را در هم آميخته است .
از دوره قاجار تيمچه های وسيع با پوشش ضربی مانند تيمچه حاجب الدوله صدراعظم - امين اقدس -علاءالدوله در تهران موجود است .
اما مشهور ترين و زيباترين آنها تيمچه امين الدوله در كاشان است در زمان شاه عباس اول در محل كاخ گلستان فعلی عمارتی چهارباغ و چنار احداث شده بود .
در زمان ناصرالدين شاه 1268 قسمت شرق باغ توسعه يافت و كاخهای ديگری در اطراف آن كه باغ گلستان ناميده شده است .
مجموعه كاخها : شامل - تالار موزه - سرسرای ورودی - تالار آئينه - تالار برليان - تالار عاج بوده - تالار تاجگذاری (1296) تخت زرين جواهر نشان به نام تخت طاووس - عمارت شمس العماره در سال 1284 هجری قمری بسرپرستی معير الممالك در ضلع شرقی باغ گلستان با سردر و نقش خورشيد احداث شد . كلاه فرنگی بدستور فتحعلی شاه قاجار در سال 1231 هجری قمری تخت مرمر بزرگی ساخته شده كه اكنون در وسط ايوان اصلی كاخ قرار دارد .
مسجد شاه با مسجد سلطانی از بناهای دوره فتحعليشاه قاجار است كه بسال 1240 بپايان رسيد . در زمان ناصرالدين شاه در سال 1307 هجری قمری تعمير گرديد . دو مناره و سر در مسجد شاه تهران از آثار زمان ناصرالدين شاه قاجار است . نمونه ای از كاشيكاری های زيبا نمايان است و رنگهای زرد الهام گرفته از دوره صفويه است .

مسجد سپهسالار تهران

مجموعه ای باشكوهی كه شامل ، جلوخان - سردر - دهليز - ساختمان دوطبقه حجره ها - چهار ايوان - مقصوره و گنبد عظيم و شبستان ( چهلستون ) گلدسته ها - مناره كاشی كاری و مخزن كتاب ( در مورد تعمير گنبد و مناره ها و ارتفاع كرسی چينی كف 1 متر در سطح كل ، رينگ بتونی )
در قرن 13 هجری ارتفاع گنبد 37 متر بوده بانی اين مسجد عظيم كه به مدرسه ناصری شمهور است ساخت اين ساختمان را در سال 1296 آغاز كرد .
در ورودی در حاشيه خيابان بيمارستان قرار دارد و از ضلع شرقی به طرف مسجد و مدرسه باز می شود . در اين دهليزها شاهكارهايی از معماری و كاشيكاری معروف به هفت كاسه ( طاق معلق ) بيادگار مانده است از مشخصات ممتاز تزئينات اين بنا گذشه از طاق معلق - كاشيكاريهای مصور خشتی - رنگارنگ و ستونهای يكپارچه و سنگهای ازاره بنا از لحاظ حجاری قابل توجه است .
رعايت سلسله مراتب ورودی ها و كاشيكاری گچ بری - آئينه كاری - نمايان شدن رنگ زرد بالابودن بناها از سطح زمين پلكان = سرستونها ، ايوان 3 دری و5دری ها ، سقف های دور دار ، پنجره های دوردار ، شيشه رنگی و معماری كارت پستالی از مناظر اين ساختمان هستند .
ما نمی توانيم اتصال يك دوره معماری را به يك دوره ديگر بصورت رياضيات محاسبه نمائيم مثل 5 ، 4 ، 3 و 12 بلكه اثرات هر دوره كم كم به صورت عناصری منفرد تبديل به يك طرح و يك دوره می گردد . مثل پيدا شدن آهن و بتن ناگهان مثل درگاه پنجره ها را از حالت نيم دايره و قوس بصورت تخت سقف های شيروانی و سنتوری يا خيمه ای را به صورت تخت :
ارتفاع ساختمانها را بلند تر
و سطح بدنه ها را سيقلی تر
شروع تراس ها و يا بالكن ها
اين چنين است كه تغيير و تحول هر دوره معماری مشروط به اينكه حكومت وقت تغيير نكند حركت و سيری اينگونه خواهد داشت .
حال اگر حكومت يك كشور بعد از يك انقلاب دگرگون گردد در اين حكومت ها تغييرات ناگهانی نيز بوجود خواهد آمد چرا كه دوره جديد با تفكر جديد و برنامه های جديد شكل می گيرد .

 


موضوعات مرتبط: از یاد رفته گان معماری (معماری سنتی)

تاريخ : چهارشنبه 20 خرداد1388 | 10:42 | نویسنده : آ.حسینی |
شروع اولين مسجد

از شروع تمدن بشري اديان و عقايدي که براي نيک انديشي انسان ها با ناهنجاري هاي اجتماعي به مقابله مي پرداختند، براي رشد گسترش و نگهداري انديشه هاي خود مکان هايي را براي تعليم پيروانشان و نيايش پروردگار انتخاب و يا بنا مي نمودند که به معبد، آتشکده، کنيسه، کليسا و مسجد ويا هر نام ديگر شهرت يافتند. شکي نيست که بعد از مسلمان شدن ايرانيان، آتشکده هاي زردشتي يا ويران شدند و يا به مساجد اسلامي تبديل گشتند که امروزه با پژوهش بر معماري اماکن قدمت دار، مي توان نمونه هاي فراواني از بناهاي ياد شده را شناخت و بررسي نمود.
شبه جزيره بوشهر در قرون گذشته به نام ريشهر معروف بوده است و آبادي ريشهر به دليل داشتن قلعه اي مرتفع و وسيع از ساير آبادي هاي ديگر، از اهميت ويژه اي برخوردار مي بوده است و همين مسئله باعث گرديد که مسلمانان در دوران اوليه فتوحات اسلامي، نظرشان به اين منطقه جلب شود و طي مدت ها با جنگ و محاصره و کشته شدن افرادشان، به فتح آن دست پيدا کردند.
شکي نيست که اولين گروه مسلمان شدگان، محلي را براي نماز گذاردن انتخاب نموده اند و به عبادت خداوند مشغول شدند. هر چند که تاريخ بنا و تأسيس اولين مسجد يا مساجد شبه جزيره بر ما روشن نيست و ليکن مي توان با بررسي هاي محلي و مطالعه تاريخ به نتايج مفيدي دست پيدا نمود.
قديمي ترين مسجد در آبادي ريشهر مسجد «عمر بن عبدالعزيز» مي باشد که امروزه به نام مسجد امام حسن شهرت دارد.
مطلعين ريشهري بر اين باورند که عمربن عبدالعزيز در ساير ممالک اسلامي 999 مسجد بنا نمود که مسجد ريشهر يکي از اين مساجد مي باشد.
عمر بن عبدالعزيز يکي از خلفاي بني اميه مي بوده که به مدت دو سال يعني بين سال هاي 99 ه .ق – 101 ه.ق / 717 – 719 م خلافت مي نموده است.
مؤلف تاريخ طبري در بخشي از کتابش اطلاعاتي به صورت پراکنده از اين خليفه بني اميه ذکر کرده که به صورت جمع بندي شده بر آن مطالب مروري مي نماييم. بعد از فوت عبدالملک يکي از خلفاي بني اميه پسرش وليد در سال (86 ه.ق) به خلافت رسيد وي در سال 087 ه.ق، عمربن عبدالعزيز را به اميري مدينه منسوب نمود و يک سال بعد عمر بن العزيز به دستور خليفه مسجد و خانه همسران پيامبر را در مدينه ويران نمود، بناي عظيم جديدتري را بنا نمود و در سال نود و سوم هجري، وي طي نامه اي از ستمي که حجاج بر مردم عراق روا داشته بود به وليد بن عبدالملک خبر داد. از اين رو حجاج کينه عمر را به دل گرفت و طي نامه اي و شاهديني دروغين باعث شد که خليفه وي را از اميري مدينه عزل نمايد. در سال نود و هشتم هجري، وليد فوت نمود و برادرش سليمان بن عبدالملک به خلافت رسيد. سليمان هم بيشتر سه سال خلافت ننمود و قبل از مرگ، عمر بن عبدالعزيز را به خلافت برگزيد. وي از نادر خلفاي بني اميه مي باشد چرا که به خاطر اعمال خيرخواهانه و صلح جويانه، به خوبي نامش برده مي شود. وي حتي نشانه دار بني اميه مي باشد. چرا که در سن نه سالگي يکي از اسبان پدرش در دمشق به وي لگد زد و صورتش خون آلود شد و نشانه اي به جاي ماند. عمربن عبدالعزيز هم بيش از دو سال خلافت ننمود و در سن 39 يا چهل سالگي فوت نموده است.
محمدابراهيم کازروني در عهد سلطنت محمدشاه – قاجار (1253 ه.ق) در قسمتي از سفرنامه خود آورده «اهالي دواس معادل هفتاد خانوار هستند و کلاً شافعي مذهب ... و هم چنين اهالي قريه ريشهر نصف آن جا شافعي مذهب اند ... و بيدشهر نيز شافعي مذهب و اهل هليله اغلب شيعه اثنا عشري مي باشند. »
کم تر از صد سال بعد سديدالسلطنه در مورد مذهب اهالي شبه جزيره مي نويسد: «کليه در طريقه تشييع باشند و تقريبا پنجاه خانوار اهل سنت از طريقه شوافع موجود است سابقاً بيشتر سکنه بوشهر اهل سنت بودند.»
وي در مورد تعداد مساجد شبه جزيره بوشهر مي نويسد: «در اين شبه جزيره (ريشهر) دو باب يکي در خشم سادات و ديگر در خشم بحريني هاست و بنيان آن را به عمربن عبدالعزيز نسبت دهند».
با توجه به کثرت اهل سنت از نوع شافعي در اوايل قاجاريه در اين به جزيره مي توان اين نظريه را مورد قبول واقع دانست که علت ماندگاري نام عمربن عبدالعزيز بر اين مسجد، وجود اين گروه از مسمانان مي باشد و با اين که به مرور زمان مذهب تشيع در منطقه همه گير گرديده و ليکن نام بنيان گذار اين مسجد تا به امروز يادگار مانده است.
هر چند که با وجود اين دلايل ياد شده مطلبي را عرض نمودم و ليکن هنوز به عنوان سنديت محکم تر و يافتن تاريخ ساخت اين مسجد بايستي به تحقيق و پژوهش در اين مورد پرداخته شود.
منابع: 1-گفت و گو با آقاي (سيدجهان شاه سجادي صفوي) سالدار ارزشمند بوشهر. 2- کتاب تاريخ طبري جلد نهم تأليف محمدبن جريد طبري ترجمه بوالقاسم پاينده. 3- کتاب سنگستان جلد دوم اثر استاد عبدالحسين ريشهري نقل از سفرنامه نادري . 4- سرزمين هاي شمالي خليج فارس و درياي عمان در صد سال پيش سديدالسلطنه به تصحيح استاد احمد اقتداري. کمک و ياري ديگر مطلعين.

 


موضوعات مرتبط: از یاد رفته گان معماری (معماری سنتی)

تاريخ : چهارشنبه 20 خرداد1388 | 10:36 | نویسنده : آ.حسینی |
10سال از مرگ پيرنيا پدر معماري سنتي ايران گذشت 

فراق استاد "محمدكريم پيرنيا" پدر معماري سنتي ايران و استاد دانشكده هنرهاي زيباي تهران ده ساله شد.

به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، استاد "محمدكريم پيرنيا" پدر معماري سنتي ايران، استاد دانشكده هنرهاي زيباي تهران و مولف كتاب‌هايي نظير راه و رباط، شيوه‌هاي معماري ايران، گنبد در معماري ايران، آشنايي با معماري اسلامي ايران، هندسه در معماري، مجموعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی، سبک شناسی و کتاب تحقیق در معماری گذشته ایران، نهم شهريورماه سال 1376 ديده از جهان فرو بست.

"محمدكريم پيرنيا" در سال 1301 خورشيدي در شهر یزد از پدری نائيني و مادري اهل يزد به دنيا آمد. وي دوران دبستان و دبيرستان را در شهر يزد گذراند. در دوره‌ابتدايي

با توجه به كمبود اسناد و متون مربوط به معماري ايران در دهه‌هاي پنجاه و شصت هجري خورشيدي، حاصل تلاش‌ها و بررسي‌هاي استاد پيرنيا بسيار ارزشمند و سودمند بوده است نخست در دبستان «اسلام» و سپس در مدرسه‌اي دولتي به نام «مدرسه نمره دو» تحصيل كرد و تحصيلات دوره دبيرستان را در دبيرستان «ايرانشهر» گذراند؛ آن گاه براي ادامه تحصيل در دانشگاه به تهران آمد و با وجود آن كه در زمينه ادبيات تحصيل مي‌كرد و موفقيت‌هايي نيز داشت، سرانجام ادبيات را رها كرد و در نخستين كنكور «دانشكده هنرهاي زيبا» شركت كرد و قبول شد.

محل دانشكده هنرهاي زيبا در ابتدا در مدرسه مروي و سپس مدتي در مدرسه سپسالار بود، اما پس از سال 1320 به زيرزمين دانشكده فني دانشگاه تهران و بعد از مدتي به محل كنوني دانشكده هنرهاي زيبا منتقل شد. در آن زمان در دانشكده هنرهاي زيبا توجه چنداني به معماري ايراني نمي‌شد و بيش‌تر به معماري غربي توجه مي‌شد و از نمونه بناهاي يوناني و ساير آثار اروپايي براي تمرين‌هاي درسي استفاده مي‌شد. اين موضوع چنان كه استاد پيرنيا اظهار داشته موجب رضايت خاطر ايشان قرار نگرفت و وي سرانجام

پيرنيا شمار فراواني از واژه‌هاي كهن و قديمي در زمينه معماري را گردآوري كرد دانشكده هنرهاي زيبا را بدون آن كه تحصيلات خود را به اتمام برساند، ترك كرد و به بررسي‌ها و تحقيقات فردي خويش متكي شد و تلاش كرد با بررسي بناها و گفتگو با معماران و استادكاران قديمي برخي از ويژگي‌ها و اصول معماري ايراني را مورد شناسايي قرار دهد و به تدريج حاصل برخي از آن‌ها را در طي مقالاتي كه تدوين كرد، در اختيار عموم قرار داد.

وي از سال 1344 تا مدتي پيش از انقلاب به عنوان معاون فني سازمان حفاظت آثار باستاني در زمينه ترميم، تعمير، احياء بناها و آثار باستاني فعاليت مي‌كرد و در ضمن مدتي در دانشكده هنرهاي زيبا، دانشگاه شهيد بهشتي به تدريس معماري ايراني اشتغال ‌ورزيد. شايد بتوان گفت كه علاقه و سابقه ايشان در تحصيل ادبيات در توجه وي به برخي از واژه‌هاي كهن معماري

وي شش سبك در معماري ايراني از دوران باستان تا دوران قاجار قائل شد كه عبارت از سبك پارسي، پارتي، خراساني، رازي، آذري، اصفهاني است در كتاب سبك شناسي به تصوير كشيده شده است بي‌تأثير نبوده است، هر چند كه ايشان واژه‌هاي محدودي را معرفي و تعريف كرد؛ اما متأسفانه اين امكان پديد نيامد كه خود بتواند آن‌ها را به صورت اساسي و اصولي گردآوري و تدوين كند و تنها معدودي از واژه‌ها در انتهاي مقالات يا كتاب‌هاي ايشان آورده شده است.

با توجه به كمبود اسناد و متون مربوط به معماري ايران در دهه‌هاي پنجاه و شصت هجري خورشيدي، حاصل تلاش‌ها و بررسي‌هاي استاد پيرنيا بسيار ارزشمند و سودمند بوده است و ايشان به درستي موفق شد ديدگاهي مثبت و ارزنده نسبت به معماري ايراني پديد آورد، اما طبيعي است كه مقدار اندك اطلاعات و فقدان حمايت‌هاي مادي و معنوي از تحقيقات ايشان موجب شد كه جامعه ايراني نتواند از همه توانمندي‌هاي آن استاد بهره برد.

استاد"پيرنيا" در زمينه‌هاي متعدد معماري ايراني صاحب‌نظر بود، اما به سبب كمبود منابع و امكانات، طبيعي است كه امكان گسترش و توسعه مطالب و نظريه‌ها وجود نداشته باشد. ايشان علاوه بر اطلاعات

موضوع سوم اشاره به اصول معماري ايراني است كه ايشان غالباً درون‌گرايي، خود بسندگي، مردم‌واري و پرهيز از بيهودگي را به عنوان اصول معماري ايراني مطرح كرد بسيار سودمند و ارزشمندي كه در مورد معماري ايراني تأليف و فراهم آورد، به صورت خاص در سه مورد نكات و مباحثي را طرح كرد. نخست شمار فراواني از واژه‌هاي كهن و قديمي در زمينه معماري را گردآوري كرد كه متأسفانه پژوهش و بررسي بر روي آن‌ها گويا و پس از درگذشت ايشان متوقف شده است. اين فعاليت اگر به شكلي اساسي انجام شود، در شناخت و معرفي معماري ايراني بسيار مؤثر خواهد بود.

موضوع ديگري كه استاد مورد توجه قرار داد، سبك‌شناسي معماري ايراني است. وي شش سبك در معماري ايراني از دوران باستان تا دوران قاجار قائل شد كه عبارت از سبك پارسي، پارتي، خراساني، رازي، آذري، اصفهاني است كه در كتاب سبك شناسي به تصوير كشيده شده است. به نظر مي‌رسد كه اين طبقه‌بندي از شيوه‌هاي ادبيات ايران تأثير پذيرفته بود. نكته يا موضوع سوم اشاره به اصول معماري ايراني است كه ايشان غالباً درون‌گرايي، خود بسندگي، مردم‌واري و پرهيز از بيهودگي را به عنوان اصول معماري ايراني مطرح كرد.

 


موضوعات مرتبط: فقط و فقط معماری و پروژه های دانشگاهی

تاريخ : چهارشنبه 20 خرداد1388 | 10:26 | نویسنده : آ.حسینی |

 

 

جدول آشنایی با سبک های معماری ....خلاصه کتاب از رومانتيك تا كيهاني

جدول آشنایی با سبک های معماری

منبع:

كتاب از رومانتيك تا كيهاني

مؤلف:عادل كريمي

سبك معماري: رمانتيك

منبع الهام

لغات كليدي

ايده

بيان كننده ايده

معمار معروف

ساختمان شاخص

معمار ساختمان

سال ساخت ساختمان

- گرايش به مسائل رومانتيك

- مقيد بودن به احساس و عاطفه

- هيجان و عاطفه

- شعر

- خيال

- آزادي تخيل

- قالب شكني

- شور و هيجان رويا

- شهر گريزي و روستا ‌پرستي

- چيرگي احساس بر عقل

- چارلز بري

- چارلز بري

- پيوجبين

- ساختمان پارلمانت انگليس

- چارلز بري و پيوجبين

1868



سبك معماري: رئاليسم (مكتب شيكاگو)

منبع الهام

لغات كليدي

ايده

بيان كننده ايده

معمار معروف

ساختمان شاخص

معمار ساختمان

سال ساخت ساختمان

- بيان صادقانه هدف ساختمان

- كاربرد و واقعيت

- انقلاب صنعتي

- سرعت و صرفه‌جويي بيشتر در ساختمان‌سازي و به حداقل رساندن احتمال وقوع آتش‌سوزي

- چدن، آهن، شمش

- منشور اوليه معماري مدرن

- تكنولوژي مصالح جديد

- شكل‌ از كاركرد تبعيت مي‌كند

(فرم تابع عملكرد)

- استفاده اندك از تزئينات

- لويي ساليوان

لويي ساليوان معروفترين معمار اين سبك

- برج ايفل

Auditorium

Buibling

- گوستاو ايفل

- ساليوان

-

- 1886

سبك معماري: هنرنو(آرت نوو)

منبع الهام

لغات كليدي

ايده

بيان كننده ايده

معمار معروف

ساختمان شاخص

معمار ساختمان

سال ساخت ساختمان

- طبيعت و رومانتيك

- نمادگرايي و سمبوليسم

- معماران فردگرايي

- فرم‌هاي نباتي خطوط منحني و حسي از حركت

- تصاوير انتزاعي

- رنگ‌آميزي افراطي

- تازگي

- آزادي بي‌بند و بار

- زيباگرايي

- رهايي از فشارهاي تكنولوژي يك محيط

- جدايي از گذشته و ابداع فرم‌هاي جديد

- آنتوني گائودي

- آنتوني گائودي

- هگتورگيومارد

- اولبريچ

- سردر ورودي ايستگاه مترو پليس

- هگتور

گيومار

1900

سبك معماري: ارگانيك

منبع الهام

لغات كليدي

ايده

بيان كننده ايده

معمار معروف

ساختمان شاخص

معمار ساختمان

سال ساخت ساختمان

- طبيعت به عنوان الگو

- فردگرايي

- ملي گرايي

- وابستگي جزء به كل

- دنياي غيرعقلاني

- حس‌هاي شهودي

- فرم‌هاي گوناگون

- معماري بومي

- گسترش از درون به برون

- نمايش ماهيت

مصالح

- فرم و عملكرد شامل يك اندامواره و باهم برابرند

- سازمان‌دهي هماهنگي بين اجزاء در درون كل بر طبق كل بر طبق ساختار ماده و كاربرد آن

- ساختمان به مثابه يك عنصر طبيعي

- ساختمان به مثابه يك عنصر متشخص

- ساختمان به عنوان يه عنصر سنتي

- فرانك لوئيدرايت

- فرانك لوئيد رايت

- خانه آبشار

- رايت

1934



سبك معماري: اكسپرسيونيسم

منبع الهام

لغات كليدي

ايده

بيان كننده ايده

معمار معروف

ساختمان شاخص

معمار ساختمان

سال ساخت ساختمان

- معماري‌هاي بيگانه (معماري مصر، آسيا)

- هنر نويا آرنوو

- رنگ‌هاي خالص

- خطوط پررنگ و قوي

- سرزندگي گويا

- آزدي جنبه‌هاي تخيلي زنده فرمرها

- بلور

- اغراق در بيان كردن حالات دروني

وان گوگ

- لوكوبوزيه

- گائودي

- كليساي رونشان

- لوكوربوزيه

1955



سبك معماري: راسيوناليسم

منبع الهام

لغات كليدي

ايده

بيان كننده ايده

معمار معروف

ساختمان شاخص

معمار ساختمان

سال ساخت ساختمان

- عقل و منطق

- حداكثر صرفه‌جويي

- تقدم شهرسازي بر معماري

- تقدم كار گروهي بر كار انفراداي

- پيشرفت اجتماعي

- نفي مفهوم سبك

- كمتر بيشترين است

- ميس‌ون دروهه

- لوكوربزيه

- والتر گروپيوس

- ميس ون دروهه

- خانه شيشه‌اي

- فيليپ جاستون

- 1949

سبك معماري: مدرنيسم

منبع الهام

لغات كليدي

ايده

بيان كننده ايده

معمار معروف

ساختمان شاخص

معمار ساختمان

سال ساخت ساختمان

- صنعت و تكنولوژي

- پيش ساختگي

- ماهيت مصالح ساختماني

- كاربرد

- استاندارد

- عقل و منطق

- صداقت اخلاق در معماري

- خانه ماشيني است براي زندگي

- لوكور بوزيه

- لوكوربوزيه

- جوزف پاكستن

- رايت

- ويلاي ساوا

- لوكوربوزيه

- 1982



سبك معماري: نئوكلاسيك

منبع الهام

لغات كليدي

ايده

بيان كننده ايده

معمار معروف

ساختمان شاخص

معمار ساختمان

سال ساخت ساختمان

- عصر كلاسيك (معبد يوناني، قصر رنسانس، كاخ باروك)

- مصالح گران‌قيمت

- تقارن، تناسب

- كمال و هنر متعالي

- عقل و منطق

- جاودانگي و هنر لايزال

- روح تمام زمان‌ها

- راب‌كرير

- لئون كرير

- راب كرير

- آلدوروسي

- رابرت استرن

- مدرسه معماري هوستون

- فيليپ جانسون

- 1973



سبك معماري: هاي تك

منبع الهام

لغات كليدي

ايده

بيان كننده ايده

معمار معروف

ساختمان شاخص

معمار ساختمان

سال ساخت ساختمان

- تكنولوژي بسيار پيشرفته و دستاوردهاي عصر جديد

- انتقال اجزاء به نما

- تزيين بام ساختمان

- تكنولوژي در كنار طبيعت

- هر نسلي در هر عنصري بايد ساختمان‌هايي كه مشخصه آن عصر است بسازد

- ريچارد راجرز

- نورمن فلستر

- مركزپمپيرو

- پيانو راجرز

- 77-1971



سبك معماري:پست مدرن

منبع الهام

لغات كليدي

ايده

بيان كننده ايده

معمار معروف

ساختمان شاخص

معمار ساختمان

سال ساخت ساختمان

- ذات انسان

- سنت‌گرايي و تاريخ‌گرايي

- سبك بومي و مردمي

- كثرت‌گرايي

- شكل‌مبهم و نامعلوم فضايي

- انتقادگرايي

- متن‌گرايي

- خودآگاهي

- فردگرايي

- كمتر كسل كننده است

- بيشتر بيشتر است

- رابرت وتچوري

- چارلزمور

- رابرت ونچوري

- چارلز جنكز

- برنتبرولين

- فرانك گهري

- فيليپ جانسون

- خانۀ مادر ونچوري

- ميدان ايتاليا

رابرت ونچوري

- چارلزمور

- 1962

- 79-1978



سبك معماري: ديكاتستراكشن

منبع الهام

لغات كليدي

ايده

بيان كننده ايده

معمار معروف

ساختمان شاخص

معمار ساختمان

سال ساخت ساختمان

- عصيان در برابر باورهاي قراردادي و معمول

- ترديد در خرد و دانايي

- ابهامات و ايهامات

- تزلزل و تناقض

- كثرت‌گرايي

- ساختار شكني و شكسن مرزها و محدوديت‌ها

- اكنونيت

- پيترآيزمن

- ژاك دريدا

- پيتر آيزمن

- زاهاهديد

- مركز هندي و بصري كسنز

پيتر آيزمن

7- 1982



سبك معماري: فولدينگ

منبع الهام

لغات كليدي

ايده

بيان كننده ايده

معمار معروف

ساختمان شاخص

معمار ساختمان

سال ساخت ساختمان

- افكار فلسفي مدرن – و بي‌تفاوتي به كلاسيك

- انعطاف‌پذيري و حركات نرم

- تنظيم فضاها به صورت لايه‌بندي‌هاي هم ارزش

- افقي‌گرايي

- جهان‌بيني چند بعدي، پيچيده و متغير

- فرم ضعيف

- كثرت‌گرايي

- ريزوم

- ضدمركز گرايي و ضد دو گانگي

- ضد خردگرايي

- اشياء در بعد زمان در حال تحول‌اند

- لايبنتيس

- ژيل دلوز

- فيليكس گاتاري

- چارلز جنكز

- گرگ‌لين

- مركز گرهمايي كلمبوس

- پيتر آيزمن

- 1996



سبك معماري: جهش كيهاني

منبع الهام

لغات كليدي

ايده

بيان كننده ايده

معمار معروف

ساختمان شاخص

معمار ساختمان

سال ساخت ساختمان

علم و فلسفه جديد

- پيچيدگي و در عين حال مشابهت به خود

- خودسازماندهي

- فراكتال

- منطق مخدوش

- گسترش غيرخطي

- پرواز پروانه

- پرش

- آشفتگي و بي‌نظمي

- توجه به نشانه‌هاي كيهاني

- بيشتر متفاوت است

- فرم تابع ديدگاه جهاني است و معماري بايد تابع ديدگاه انساني

- فيليپ اندرسون

- چارلز جنكز

- مي‌ون هو

- ادوارد لارترز

- بنووامندل بروت

- چارلز جنكز

- پيتر آيزمن

- فرانك گهري

- موزه گوگنهايم در بيلبائو

- فرنك گهري

- 1996

منبع:

كتاب از رومانتيك تا كيهاني

مؤلف: ميثم آهنگر

تهران – انتشارات فن‌آوران 1384

+ نوشته شده در دوشنبه هفدهم تیر 1387ساعت 12:1 توسط دکتر حسن ستاری ساربانقلی | آرشیو نظرات

 

حسن ستاری ساربانقلی
کارشناس ارشد معماری
دانش پژوه دکتری تخصصی شهرسازی با گرایش طراحی شهری
دانشجوی رشته های حقوق و هنر اسلامی
عضو هیات علمی معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز
علاقمند موضوع های نوین در حیطه دانش انفورماتیک و تکنولوژی های جدید و نیز مطالعات میان رشته ای در حیطه فرهنگ و هنر و معماری
علاقمند ادبیات و عرفان و فلسفه
مدیر گروه معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز

 


موضوعات مرتبط: سخن سرا

تاريخ : چهارشنبه 20 خرداد1388 | 10:11 | نویسنده : آ.حسینی |
بخش اول

معماری


‌مسجد سلیمانیه در سال 1550 در استامبول ساخته شد. معمار این بنا که سنان نام داشت طرح خود را بر اساس کلیساهای بیزانسی و به گونه‌ای ویژه بر اساس ایاصوفیه ‌بنا نهاد.

گنبد بزرگ مرکزی که بر فراز یک چهار پر بنا شده‌، مشرف است بر فضاهایی مشابه که به وسیله نیمه گنبدهایی که خود، پشت بندِ گنبد اصلی‌اند، طاق دار شده‌اند. مناره‌های مخروطی چهارگانه‌بالکن دار‌، ویژگی‌معماری مساجد‌بعدی است.‌

مراسم عبادی اندک و نسبتاً ساده آیین اسلامی باعث رشد یک معماری مذهبی‌منحصر به فرد شامل مسجد‌، محلی برای نماز و گردهمایی امت‌، و مدرسه مذهبی شد‌.‌

در میان نما‌های گوناگون و شاخص معماری غیر دینی اسلامی‌اماکن‌، کاروان‌سراها و شهر‌ها دارای اهمیت‌اند ‌که با طرح‌ریزی پیچیده خود بیانگر وجود دغدغه‌ای برای مسأله بسیار مهم دسترسی به آب و تأمین پناهگاهی در برابر گرما هستند.

آرامگاه‌ها نوع سوم ساختمان هستند که در جهان اسلام ‌اهمیت دارند و هم به عنوان مرقدی حقیقی برای یک حاکم یا شخصیتی مقدس و هم به عنوان مظهری از قدرت سیاسی ایفای نقش می‌کنند. تمام این بناها چه دینی و چه غیر دینی در بسیاری از ویژگی‌ها چه بنیادی و چه تزیینی با یکدیکر مشترک هستند.

مساجد



نمایه یک مسجد

مساجد متناسب با نماز مسلمانان طرح‌ریزی شده ‌و عموماً در اطراف محوطه‌ای‌سامان یافته‌اند که یادآور حیاط خانه محمد(ص) می‌باشد، همان خانه‌ای که به عنوان اولین مسجد به کار رفت. مسمانان رو به سمتی که قبله نامیده شده و به طرف شهر مقدس مکه است نماز می‌گذارند. محراب یا طاق نماز‌، قبله را نشان می‌دهد. سالن اصلی نماز در طرف قبله مسجد واقع شده است. نمازگزارانی که با صدای مؤذن از فراز مناره ‌به نماز فراخوانده شده‌اند، ممکن است به خطبه‌ای که از منبری نزدیک به محراب ارائه می‌گردد گوش فرا دهند. ‌مسجدی که‌تالاری گنبد‌دار یا ایوان در هر طرف صحن آن دارد، ظاهر این مسجد به گونه‌ای است‌که به عنوان مسجد چهار ایوان شناخته می‌شود.



مسلمانان جهتی را که به سمت آن نماز می‌خوانند قبله می‌نامند و پیامبر برای 2 سال نخستی که در مدینه بود به سمت اورشلیم نماز گزارد‌. ایشان سپس وحی‌ای را دریافت کرد مبنی بر این که قبله حقیقی در مکه واقع است که از آن پس تا کنون همین شهر قبله بوده است که در نحوه جهت‌گیری و سازماندهی خاص فضا‌در مساجد سرتاسر جهان شاخصی تعیین‌کننده بوده است. قبله به وسیله یک محراب تزیینی یا طاق مشخص می‌شود.

محراب
هنگامی که مسلمانان سوریه را در سال 636 فتح کردند‌، بسیاری از کلیساهای باسیلیک ‌که به صورت متروکه رها ‌شده بودند را به عنوان مسجد به کار گرفتند. کلیساهای باسیلیک‌، ساختمان‌هایی طویل و سه قوسی با سقفی مرتفع و محرابی در انتهای شرقی آن بودند. نمازگزاران نوین - مسلمانان - محراب را بر دیوار جنوبی قرار دادند و ورودی‌های جدیدی در دیوار شمالی تعبیه کرد تا نماز جماعت در عرض راهروهای کلیسا‌برپا گردد.

صحن



قبه الصخره‌، قدیمی‌ترین بنای اسلامی موجود‌، در اورشلیم بر فراز صخره مقدس واقع شده است، جایی که اعتقاد بر این است که‌پیامبر [اسلام حضرت] محمد به آسمان صعود کرد. خلیفه عبدالملک این مسجد را در اواخر قرن هفتم ساخت‌. بنیان هشت ضلعی مسجد‌، فضایی مرکزی را در بر می‌گیرد که گنبدی بر بالای آن قرار دارد. تزیینات موزاییکی غنی‌ای دیوارهای بیرونی را پوشانده است.

قبة الصخره در اورشلیم یکی از قدیمی‌ترین کارهای معماری اسلامی‌برجای مانده است‌. این مسجد توسط عبد‌الملک‌، خلیفه [اموی] ساخته و بین سال‌های 691و 692 تکمیل شد. این بنا به شکل هشت‌ضلعی است و گنبدی طلایی بر فراز آن قرار گرفته است. سطح درونی و بیرونی آن با مرمر و کاشی‌های سرامیک لعاب‌دار با الگو‌های معرق‌کاری تزیین شده است. قبة الصخره که در وسط صحنی بزرگ‌، بر فراز صخره معبد قرار گرفته است یکی از مقدس‌ترین اماکن در اورشلیم به شمار می‌آید.

هنگامی که کلیسای باسیلیک با تعدیلاتی که در آن صورت پذیرفته بود با صحنی که در اضلاع خود دالان‌های طاق‌دار دارد ضمیمه شود‌، تمام ویژگی‌های اساسی خانه پیامبر در مدینه را دارا است. مسجد الاقصی - اولین مسجد در اورشلیم- (قبل از 670 م) به همین صورت از ایوان سلطنتی هرود که یک کلیسای باسیلیک ویران بود، اقتباس شد. در نمونه‌های بعدی راهروهای طولانی‌تری به انتهای صحن اضافه گردید - برای مثال در مسجد بزرگ قرطبه‌، قرن‌های هشتم تا دهم در اسپانیا - و هر گونه همانندی به کلیساها با تاکیدی که بر انتهاهای نوک‌تیز دارند از بین رفت. این توسعه‌ها پاسخی به رشد جمعیت بود‌، اما ‌از جهتی روند توسعه متناظر است با ویژگی اساسی تمام هنرهای اسلامی‌و آن تکرار پایان‌ناپذیر الگو و نقش‌هاست.

مناره
این مناره حلزونی که روزگاری مؤذن از فراز آن مؤمنین را به نماز فرا می‌خواند، تنها ویژگی بر جای مانده از مسجد عظیم سامرا در عراق است که در زمان بنای آن (852-848) بزرگترین مسجد اسلامی در جهان به شمار می‌رفت.

در زمان حیات پیامبر‌، در مدینه از پشت‌بام اذان گفته می‌شد که تقلیدی بود از شیوه یهود در دمیدن در شافر (شاخ قوچ) یا مسیحیت قدیم در به کار‌گیری یک تقه‌زن برای گرد هم آوردن عابدان. (2)

به نظر می‌رسد منشأ پیدایش مناره‌، سنتی سوری باشد که گوشه‌های ساختمان را با چهار برجک می‌ساختند. مناره برجی است در گوشه صحن مسجد - یا مانند مسجد سامرا در خارج از مسجد - که بعد از حیات [حضرت] محمد (ص ) اذان گفتن از فراز آن سنت گشت. مسجد اموی یا مسجد جامع ‌در دمشق (15-705) که به دور یک کلیسای باسیلیک ساخته شد، بهترین نمونه به جا مانده از یک مسجد صحن‌دار قدیمی با یک مناره است‌. در بناهای بعدی حرم یا نمازخانه‌، یک گنبد، محراب اصلی را از چهار محراب موجود روی دیوار قبله مشخص می‌نمود.

گنبد
گنبد به عنوان ویژگی عمده سراسر معماری اسلامی‌، ریشه در معماری ساسانی و مسیحی قدیم دارد. قدیمی‌ترین مسجد بر جای مانده - قبه الصخره (اواخر قرن هفتم) در اورشلیم - ‌یکی از بناهای بزرگ مذهبی در جهان است و محلی است که [حضرت] محمد (ص) بنا به روایات از آن‌جا به آسمان معراج کرد. این مسجد دارای گنبدی ‌بر بالای استوانه‌ای طبل مانند و نیز دارای طرح و پلانی مدور و حلقوی و نیز دو راهرو سرپوشیده یا دهلیز می‌باشد. طرح این بنا از معماری رومی اقتباس شده است که ممکن است در رقابت با کلیسای «آرامگاه مقدس» که آن هم در اورشلیم قرار دارد، بنا شده است. از این رو قبة الصخره با طرح بنیادی مسجد سازگاری ندارد. گنبد آن طلاکاری شده و بقیه سطوح‌درونی و بیرونی آن تماماً با موزاییک رنگارنگ سرامیکی پوشانده شده است.

در برهه‌ای که اسلام گسترش می‌یافت، تأثیر مردمان ترک‌تبار [بر هنر اسلامی] به گونه‌ای فزاینده احساس می‌شد. به همین خاطر آرامگاه بنا شده در آغاز قرن دهم‌برای حاکم بخارا ‌در آسیای مرکزی (خاستگاه سلسله سلجوقی) اهمیت ‌ساختمانی ‌دارد. این بنای آجری مربع شکل دارای گنبدی است که به جای قرار گرفتن بر لچک‌های کروی (تاق ضربی‌هایی با ‌بخش‌های مثلثی قوس‌دار [که معمولاً گنبد‌ها بر آن‌ها واقع می‌گردد]) که در عالم بیزانس معمول بود‌، بر سکنج‌ها (تاق‌بندی‌های کوچک که گوشه‌های این مربع را به هم پیوند می‌دهند) قرار گرفته است. بنای سکنج‌ها از ایران ساسانی سرچشمه گرفته است. آن‌ها بسیار ساده‌تر از‌لچک‌های کروی‌ساخته می‌شوند، به همین خاطر این تدبیر به گسترش مساجد و آرامگاه‌ها و دیگر سازه‌های قبه‌دار در سراسر جهان اسلام انجامید.

مساجد ساخته شده تحت سلطه عثمانی‌ها‌، میراث بیزانسی ترکیه را منعکس می‌کرد‌. مسجد بزرگ سلیمانیه (1574-1569) که آن را معمار بزرگ ترک «سنان» در «ادیرنه» ترکیه ساخت‌، گنبدی بسیار بزرگ دارد که با گنبد‌های مشابه و با نیمه گنبدهایی احاطه شده است. درست به همان ترتیبی که در مسجد «ایاصوفیه» - ‌کلیسایی بیزانسی که بعداً به مسجد تغییر هویت پیدا کرد - در استانبول ترکیه وجود دارد. اگر چه مسجد ادیرنه از نظر وسعت نیز مانند مسجد ایاصوفیه است؛ اما پنجره‌های فراوانی دارد که روشنایی بیشتری را تأمین می‌کند. این شیوه– که «سنان» آن را در دو مسجد معروف استانبول نیز به کار گرفت - طراحی مساجد در سراسر ترکیه‌، سوریه، مصر، عربستان و شمال آفریقا را تحت تاثیر خود قرار داد.

ایوان
در مساجد عهد عباسی در عراق‌، ایوان ـ تالار یا دالانی فراخ‌، قوس‌دار و دو بخشی - به هر طرف از طاقگان‌های اطراف صحن مسجد افزوده ‌شد. ایوان ریشه در معماری ایران ساسانی دارد.

طاق محرابی
اگرچه طاق نعل اسبی در معماری اسلامی، به ویژه در نمونه‌های‌اولیه بیشتر معمول‌است؛ اما طاق محرابی نیز شناخته شده بود. طاق محرابی که احتمالاً دارای منشأ سوری بوده و توسط امویان تعدیل گشته است، ویژگی مساجد دوره عباسی نیز هست و در قرن‌های نهم و دهم از عراق به مصر راه پیدا کرد. طاق محرابی‌های ساخته شده در مساجد بعدی مصر و تحت حکومت ممالیک (از قرن سیزدهم)، دارای نمای گوتیک می‌باشد که تأثیر درون‌مایه‌های معماری اروپایی را نشان می‌دهد که توسط صلیبی‌ها منتقل شده است.

منبر و مقصوره
اولین کاربرد شناخته شده از منبر، در مسجد مدینه صورت گرفت. منبر که در اصل به عنوان مسند به کار گرفته شد، خیلی زود جایگاه خود را به عنوان یک سکوی تمام عیار برای سخنرانی و تبلیغ پیدا کرد. سامانه معماری دیگری که نه در تمام مساجد، بلکه در برخی از آن‌ها معمول بود، مقصوره است که عبارت است از دیواره یا مکانی بسته دور محراب برای محافظت حاکمان امت در حین انجام خدمت که پس از کشته شدن سه خلیفه اول [عمر، عثمان و حضرت علی(ع)] ساخته شد.

مدرسه

صحن‌، مدرسه‌، اصفهان

مدرسه محلی برای تحصیل و عبادت است. این نما که به صحن مدرسه چهارباغ ‌در اصفهان باز شده است، مسجد قبه‌دار‌، حوض مرکزی و حجره‌هایی را نشان می‌دهد که به دور صحن آن‌، برای مطالعه و سکونت به کار می‌روند.
در دوره میانی و تحت حکومت عباسیان گونه‌ی جدیدی از معماری دینی - مدرسه یا حوزه علوم دینی - در شرق ایران باب شد و هیأت آن که بر اساس معماری ساسانی است در گونه‌ی جدیدی از مسجد به کار گرفته شد که خیلی زود در بسیاری از کشورها رواج یافت‌. مدرسه یا مسجد ـ مدرسه دارای ایوان‌هایی در چهار طرف است (ایوان رو به قبله بزرگ‌تر از بقیه است) که با طاقگان‌هایی دو طبقه به یکدیگر متصل شده‌اند. در مدرسه‌ها این طاق‌ها به حجره‌هایی منتهی می‌گردند‌، حال آن که در مساجد طاق‌ها تنها به شکل تورفتگی‌هایی هستند.

در برخی از مدارس بعدی‌، صحن با گنبدی پوشیده می‌شود. مسجد جامع (اصطلاحی عام‌برای مسجدی که جماعت زیادی از نمازگزاران را در خود جای دهد) اصفهان در ایران نمونه بزرگی از یک مسجد - مدرسه پیشین ‌است. در این بنا مانند دیگر مزارهای این دوره‌، موتیف مقرنس که همان تزیینات قندیل مانند سقف‌های ضربی و قوس‌دار است، گسترش پیدا نمود. مقرنس که ویژگی خاص تزیین اسلامی است، متشکل از تورفتگی‌های با طرح لانه زنبوری همراه با بیرون‌زدگی‌های کوچک است که با هم در داخل یک سقف قوسی یا زیر یک گنبد سامان یافته‌اند.

مسجد شاه با گنبد بلند‌، نوک‌تیز و کاشی شده‌اش که پشت ایوان اصلی واقع شده و سطوح داخلی گنبد و قندیل‌های پوشیده با کاشی‌اش‌و مسجد «شیخ لطف الله» با گنبدی حتی پیچیده و پر زرق و برق‌تر‌، ‌نمونه‌های بعدی مسجد ـ مدرسه هستند که هر دو در اصفهان و هر دو در قرن 17م بنا شده‌اند.

معماری غیر دینی

صحن شیران‌، الحمراء
صحن شیران در گوشه‌ای از کاخ الحمراء در گرانادا (قرناطه) اسپانیا واقع است. اطاق‌هایی که صحن را احاطه کرده‌اند به خاطر نقش برجسته‌های روکار پیچیده و مفصل آن‌ها مشهور هستند. این کاخ قلعه اسلامی برای پادشاهان عرب‌تبار اندلس در طول قرن‌های 13 و 14 ساخته شد.

در دوره امویان و اوایل عباسیان‌، شاهزادگانی از دودمان خلیفه، شماری‌کاخ بیابانی در سوریه و عراق بنا کردند. برخی از این کاخ‌‌ها ‌مانند کاخ‌‌های ساسانیان، دارای شکارگاه بودند ‌یا حمام‌هایی قبه دار برگرفته از ساختمان‌های نوع متأخر رومی داشتند. از این رو این کاخ‌ها آمیزه‌ای از میراث هنری غربی و شرقی را به نمایش می‌گذارند ‌که مشخصات هنر آغازین اسلامی را تصویر می‌کنند و نیز آزادی نسبی آن را در برابر ممنوعیت‌های ‌سنتی هنر پیکرنگاری‌نشان می‌دهند که این ممنوعیت‌ها‌نه در قرآن، بلکه در حدیث که‌در قرن نهم تدوین شد، آمده بود.

ویژگی کاخ‌های اموی‌، موزاییک‌ها‌، نقاشی‌های دیواری و تمثال‌های ‌نقش برجسته گچی بود که ندیمان، حیوان‌ها و حتی خود خلیفه را نشان می‌داد‌. قسمت زیادی از این آرایه از سنت ساسانی نشأت گرفته بود.

جهان اسلام‌در دوره میانی، شکوفاترین تمدن شهری که تا آن زمان دیده شده بود را پدید آورد. به هر حال، با آمدن مغول‌ها بسیاری از این گونه شهرها ویران شد یا این که به روستا تنزل پیدا کردند و سیستم‌های آبی که این شهر‌ها به آن وابسته بودند، ویران شد.

در زمان حکومت عباسیان‌، بنای سامرا که یک شهر کاملاً اداری‌ـ اجرایی بود در صحرای نزدیک بغداد آغاز گردید، اما هرگز به پایان نرسید. درون سامرا ساختمانی عظیم و برج و بارو‌دار ‌به مساحت 175 هکتار (432جریب)‌و ‌دارای شمار زیادی باغ وجود داشت که خود شهری به شمار می‌رفت و شامل ادارات‌، مسجد‌، حمام‌ها و محله‌های مسکونی‌بود. برخی از ساختمان‌های مسکونی دارای تزیینات نقاشی پیکرنگاری بودند؛ اما در این میان ‌بهترین کار آذینی‌، گچ‌بری با الگوی سراسر هندسی بر اساس موتیف‌های ترکی (آسیای مرکزی‌) بود‌.‌شهرهای طراحی شده‌ای مانند سامرا و الفسطاط (شهری در نزدیکی قاهره که با حفاری و خاک‌برداری شناخته شد) به خاطر لوله‌کشی آب و فاضلاب آن‌ها که به گونه کار‌آمدی مهندسی شده بودند، قابل توجه می‌باشند‌، تمام خانه‌ها دارای حمام و توالت‌بودند. برنامه دیگر شهر‌سازی دوره عباسی، ساخت شهری دایره شکل (762) در بغداد بود که (ویژگی و مشخصات آن) در اصل از متون و توصیفات نوشتاری دانسته می‌شود؛ زیرا محل آن زیر شهر امروزین ]بغداد[ قرار گرفته است‌. این شهر مدوّر از حلقه‌های هم مرکزی تشکیل می‌شد که اقامتگاه‌، مساجد و خانواده خلیفه در حلقه مرکزی قرار داشتند. طرح اولیه این شهر، ریشه‌ای ساسانی‌‌ـ ایرانی دارد. بعداً مجتمع‌های کاخی شبیه آنچه در سامرا وجود دارد در قاهره‌، مدینه الزهرا (اسپانیا)، ‌شمال آفریقا و در استانبول‌، جایی که عثمانی‌ها در سال 1459 کاخ توپکپی سارایی یا کاخ موزه توپکپی امروزی را بنا کردند، ساخته شد. این سنت در قرن 14م در کاخ الحمراء - متعلق به حاکمان عرب‌تبار اسپانیا - در گرانادای (قرناطه) اسپانیا ‌نیز ادامه پیدا کرد.

آن‌چه به طور ویژه‌ای در اینجا قابل توجه است، صحن شیران با‌فواره آن است که این فواره با شیرهای سنگی آب فشان احاطه شده است.

شیران الحمراء همتایانی در ظروف برنزین و سفالین که شکل حیوان گرفته‌دارند و اگرچه تمثالی بودن آن‌ها، کارکردشان را در دسته ‌هنر تزیینی قرار می‌دهد.

در ایران‌، آخرین بنا‌های بزرگ آن‌هایی بودند که توسط صفویان بنا شدند. مساعدت صفویان در معماری غیر دینی، شامل می‌شد بر ‌پل‌ها و ‌زمین‌های چوگان ‌و نیز کاخ‌هایی از کوشک‌های چوبین به گونه‌ای که از طریق آن‌ها می‌شد از مشاهده‌فواره‌های همیشگی‌بهره برد و مسابقات چوگان را مشاهده نمود‌. بخش دیگری از کاخ، یگ گالری هنری بود که شاه عباس اول آن را برای‌کلکسیون چینی‌اش در نظر داشت.

کاروانسرا («هان» در ترکی) ره‌آورد ویژه سلجوقیان برای هنر غیر دینی است. این استراحت‌گاه‌ها که برای مسافران در طول‌مسیر کاروان‌ها‌بنا می‌شد‌، شامل تالاری راهرووار و ‌محوطه‌ای برای حیوانات بود. انواع دیگری از ساختمان‌ها که در تاریخ معماری مهم هستند، عبارت‌اند از حمام‌های عمومی‌، بازارها، باغ‌ها و نیز آلاچیق‌های باغی‌، رباط‌‌ها یا دژهای مرزی که نمونه برجسته آن، هم اکنون تنها در تونس یافت می‌شود.

حرم‌ها و آرامگاه‌ها

آرامگاه امپراطور - جهانگیر - که در قرن 17 در لاهور پاکستان بنا شد به گونه‌ای پیچیده‌ای با انواع طرح‌ها و رنگ‌ها تزئین شده است‌. آن‌چه در این‌جا مشاهده می‌شود، نمای بیرونی دیوار و یکی از چهار مناره‌ای است که باغ شامل آرامگاه امپراطور را احاطه کرده‌اند.

علی‌رغم ممنوعیت‌های اسلامی در ساختن مراقد مجلل، آرامگاه‌ها به عنوان نمادهایی از قدرت رهبران متوفی‌، مهم‌ترین بناهای اسلامی بعد از مساجد و کاخ‌ها هستند. گورستان‌هایی از مقبره‌های قبه‌دار که ‌حاکمان مملوک مصر آن‌ها را در قرن 15 در بیرون مصر ساختند، ‌نمونه‌هایی از این آرامگاه‌ها هستند. تیموریان ‌در سمرقند (اکنون در ازبکستان) گورستانی به نام «ساهی زنده» (قرن 15-16) بنا کردند که عبارت بود از مجموعه شکوهمندی از ساختمان‌ها با آجرکاری طرح‌دار و و زیبا و گنبدهایی کاشی‌، مرتفع و گردن‌دار‌.

در ایران، در عصر فاتحان مغول‌، نوع خاصی از مقبره پدید آمد‌. آرامگاه بزرگ متعلق به قرن چهاردهم در سلطانیه دارای گنبد دو سازه‌ای است که بدون وزن افزوده‌، ارتفاع بسیار بیشتری به گنبد داده است و این گنبد بر روی پایه‌ای هشت‌ضلعی بنا شده است (در اصل با برجی در هر گوشه).

برجسته‌ترین نمونه این شکل‌، «تاج محل» به عنوان یکی از مشهورین آرامگاه‌های اسلامی است‌که توسط دو معمار ایرانی در نیمه قرن 17 میلادی ‌در «اگره» ‌هند ساخته شد.

تزیینات معماری

تزیینات کاشی‌کاری

کاربرد کاشی رنگی در تزیینات معماری، تاریخ دور و درازی در خاورمیانه دارد. این طرح‌های پیچیده‌در مقرنس‌های مفصل‌ورودی یک مدرسه یا حوزه علمیه در اصفهان تنظیم شده‌اند.

گچ‌کاری‌، آجرکاری و کاشی‌کاری، به عنوان رسانه تزیینی‌در روکاری و توکاری ‌تمام ساختمان‌های اسلامی استفاده شده‌اند. سلجوقیان به این مجموعه، آجر لعاب‌دار و کاشی‌ها را افزودند که بعداً مانند سفالینه‌هایشان صیقلی و منقوش شد. شهر کاشان در ایران به طور تخصصی بر این مسأله تمرکز کرده بود. تمامی نمای محراب‌ها متشکل از نوارهای‌ستون‌واری ‌از کتیبه‌های قرآنی با کاشی‌های منقوش برّاق ساخته شده بودند که خود شیوه‌ای در سفالینه بود که در‌کاشی به کار رفت. کاشی‌ها در اشکال گوناگونی همچون ستارگان، در کنار یکدیگر بر پهنه ‌دیوارها جای می‌گرفتند.

ویژگی هنر تیموری این بود که محراب‌ها از قطعه موزاییک‌های درخشان پوشانده‌می‌شدند، به گونه‌ای که در آن‌ها هر رنگی جدای از دیگر رنگ‌ها پخته می‌شد تا نهایت شدت خویش را بیابد. در قرن 15 کاشی موزاییک‌کارهایی از ایران ‌که هنوز در آن زمان مرکزی مهم در این رشته به حساب می‌آمد‌، تولید قطعه کاشی را در ترکیه بنا نهادند. با گسترش کارگاه‌ها در «ایزنیک»‌، ترک‌ها منابع دست اول خود را از کاشی‌ها در اختیار داشتند.

در ایران دوره صفویه‌، بیشتر ساختمان‌های جدید پوشش باشکوهی از کاشی دریافت نمودند و بسیاری از بناهای قدیمی‌تر دوباره به همین صورت تزیین گشتند‌. این کاشی‌ها‌، کاشی‌هایی به رنگ طلایی و سبز که تا آن زمان سابقه نداشت را‌شامل می‌شدند؛ رنگ‌های گوناگون با هم در طرح‌ها به کار برده و پخته می‌شدند نه این که مانند گذشته جدای از یگدیگر [و در قطعه‌هایی جدا] باشند؛ اکنون نتیجه متفاوت و درخشندگی هر رنگ کمتر بود.

دیگر تزیینات معماری اسلامی کنده‌کاری روی چوب را شامل می‌شود که گاه همراه با خاتم‌کاری با عاج در مقصوره‌ها‌، منابر‌، پنجره‌ها و در‌ها و عناصر مختلف ساختمانی استفاده می‌شد‌. برجسته‌کاری روی سنگ و مرصع‌کاری مرمرین در بنا‌هایی در اسپانیا‌، ترکیه و مصر (از دوره مملوک) به چشم می‌خورد.

چراغ‌های مساجد و قالی‌های رنگارنگ نماز - اگرچه خود بخشی از ساختمان نیستند - می‌توانند تزیینات معماری به حساب آیند که ساختمان را می‌پوشند و با فراهم نمودن نور و رنگ آن را دگرگون می‌نمایند.

پانوشت:
1 – هر انسان عاقل‌، باوجدان و بی‌غرض که در قرآن اندیشه کند آن را کلام خدا خواهد یافت و صادر شدن این کتاب عمیق و دقیق را از شخصی درس ناخوانده ناممکن خواهد شمرد و این انگاره به مسلمانان محدود نمی‌شود، نظرات دانشمندان غیر مسلمان در باره قرآن که در کتاب‌ها و مجموعه‌های مختلف جمع‌آوری شده است مویدی بر این مدعا است. مترجم

2 – خواننده خود واقف است که هیچ‌گونه شباهتی بین اذان و شیوه‌های یهود و مسیحیت در گردآوری عابدان وجود ندارد که بخواهد تقلیدی از آن‌ها باشد. مترجم

 


موضوعات مرتبط: از یاد رفته گان معماری (معماری سنتی)

تاريخ : چهارشنبه 20 خرداد1388 | 10:9 | نویسنده : آ.حسینی |

معرفی انواع کفپوشها دیوار پوشها وسقف پوشها

 

مصالح عمده‌اي كه در پوشش كف، بدنه يا سقف مصرف مي‌شوند، عبارتند از: سنگ، بتن، موزائيك، انواع آجر رسي، سراميك و كاشي، پلاستيكهاي گوناگون، لاستيك، چوب، چوب‌پنبه، مواد نساجي، مواد قيري، آجر ماسه‌آهكي، انواع اندودهاي سيماني، گچي و آهكي، فلزات، تخته گچي و كاغذ ديواري.

سنگ

در گذشته از سنگ قلوه و لاشه به همراه ملات گل، گل آهک يا ساروج در كفسازي و ديوارسازي سنگي استفاده مي‌شد. گاهي اوقات در تركيب با آجر (به صورت نره) به شكل نقشدار، كف سرسراها و كوچه‌ها را فرش مي‌كردند. با دست‌چين كردن قلوه سنگها و انتخاب شكل، اندازه و رنگ مناسب، به زيبايي نقشها مي‌افزودند. امروزه مصرف سنگ در كفها، پله‌ها، قرنيزها و ديوارها و ندرتاً سقفها به صورت صفحات نازكي (اصطلاحاً پلاك) مي‌باشد. انواع سنگهاي آذرين، رسوبي و دگرگون، در پوشش به مصرف مي‌رسند و براي اين منظور صفحات سنگ را به ضخامتهاي از 6 تا 50 ميليمتر (بسته به مورد مصرف و ابعاد سنگ) مي‌برند و سطح آنها را به صورت صيقلي، تيشه‌اي يا چكشي آرايش مي‌دهند.

سنگهاي آذرين بيشتر از نوع گرانيت و ديوريت و سنگهاي رسوبي از انواع آراگونيت، تراورتن، مرمريت و ماسه‌سنگ مي‌باشند. از سنگ مرمر و شيست كه از نوع دگرگوني هستند، نيز بهره‌گيري مي‌شود. مصرف سنگ در ساختمانها به خاطر استحكام، پايداري در برابر سائيدگي، زيبايي و قابليت تميز كردن رايج است.

بتن

كفسازي و نماسازي با بتن كاربرد وسيعي دارد و از مراكز تفريحي گرفته تا انبارها، كارخانه‌ها و پياده‌روها متداول است. نظر به اينكه پوششهاي بتني، به ويژه در كفها در معرض ضربه، سائيدگي و حمله نمكها و مايعات خورنده قرار مي‌گيرند، از اين رو انتخاب مصالح مناسب و دقت در ساختن بتن حائز كمال اهميت است. تاب فشاري بتن مصرفي در كفهايي كه زير آمد و شد سبك هستند بايد حداقل 24 مگاپاسكال باشد، در مورد آمد و شدهاي متوسط تا سنگين مقاومت از 31 تا 48 مگاپاسكال تغيير مي‌كند. عامل مهم در پايداري بتن كف در برابر عوامل مكانيكي، كيفيت سنگدانه مصرفي در آنست، زيرا مقاومت خمير سيماني حتي با تاب فشاري بسيار زياد در برابر سائيدگي و ضربه، ناچيز است. براي آمد و شد سبك، سنگدانه شسته و دانه‌بندي شده از نوع كوارتز يا گرانيت بلوري و به منظور آمد و شد سنگين‌تر، سنگدانه از نوع سنگ سمباده 1 ، سيليس و تراپ 2  مناسب‌اند. در حالي كه در آمد و شد سنگين، سنگدانه‌هايي كه به روشهاي خاصي استخراج شده‌اند يا از مصالح فلزي و غير فلزي سخت ساخته شده‌اند، به مصرف مي‌رسند. اختلاط كامل به منظور يكنواختي و پراكندگي همگن دانه‌ها و آغشته شدن كامل آنها با خمير سيمان نيز ضروري است. اسلامپ بتن كف بايد حتي‌المقدور كم باشد تا در اثر لرزاندن و پرداخت و ماله‌كشي، آب نيندازد و شيره آن رو نزند، زيرا اين شيره در برابر سايش و ضربه بسيار ضعيف است. مراقبت از بتن نيز بسيار مهم است. كفهاي بتني ممكن است يكپارچه ريخته شوند يا در دو لايه آستر و رويه اجرا گردند. در صورت اخير، سطح لايه آستر بايد كاملاً خشن و دندانه‌دار رها شود تا قشر رويه به خوبي به آن بچسبد. در صورت امكان، ريختن دو لايه در يك زمان مناسب‌تر است. سنگدانه‌هاي آهني را مي‌توان به اندازه مورد نياز روي بتن تازه ريخت و با لرزاندن و ماله‌كشي، آنها را به داخل بتن راند. مقدار سنگدانه بسته به سبكي و سنگيني آمد و شد از 5/2 تا 100 كيلوگرم در هر متر مربع سطح بتن كف، تغيير مي‌كند. مصرف سنگدانه‌هاي فلزي به اندازه مناسب در كفهاي بتني باعث هدايت جريان الكتريسته شده و كفها را در برابر برخورد اشياء، ضد جرقه مي‌سازد. براي جلوگيري از سرخوردن روي كفهاي بتني، بهتر است از ماله چوبي يا چوب‌پنبه‌اي براي پرداخت بتن استفاده شود و سطح كار زبرتر گردد.

افزودن سنگدانه‌هاي خشني مانند اكسيد آلومينيوم[3] و سيليكون كاربايد[4] نيز متداول است. گاهي اوقات پس از اينكه خمير سيمان قدري خود را گرفت، سطح بتن را با آب و جاروي سيمي يا علفي مي‌شويند، خمير سيمان شسته شده و سطح سنگها رو مي‌زند و چنانچه اندازه و رنگ دانه‌ها مناسب انتخاب شود، نماي زيبايي پيدا مي‌كند. اين نماسازي براي كف و بدنه گاراژها، موتورخانه‌ها، كف پياده‌روها و محوطه‌ها متداول بوده و به ”بتن شسته“ موسوم است. براي شستن خمير سيماني كه خود را گرفته باشد، مي‌توان از محلول اسيد كلريدريك رقيق استفاده كرد. براي ساختن كفهاي بتني رنگي، رنگهاي معدني ويژه‌اي[5] به لايه رويه اضافه مي‌كنند يا آنها را روي سطح بتن تازه مي‌ريزند و با ماله‌كشي به داخل بتن مي‌رانند.

برخي سنگ دانه‌هاي فلزي رنگي نيز ساخته شده‌اند كه هر دو ويژگي فلزي بودن و رنگي بودن را دارا هستند.

كفهاي بتني را به صورت بلوكهاي پيش‌ساخته نيز در انواع مختلف مي‌سازند. اين بلوكها ممكن است به صورت يك لايه يا دو لايه ساخته شوند. قشر آستر، بتن معمولي ريزدانه است و لايه رويي را مي‌توان با سيمان پرتلند معمولي، سيمان سفيد يا رنگي و سنگدانه‌هاي خرده مرمر ساخت.

نماهاي بتني را مي‌توان با ابزار دستي يا ماشيني سائيد، تيشه‌داري كرد و به صورت چكشي در انواع نقشها آرايش داد.

موزائيك [6]

موزائيك نوعي بتن است كه سطح آن سائيده شده و داراي ظاهري خالدار و درهم است و در كفها، پله‌ها، قرنيزها و نماي ساختمان مورد استفاده قرار مي‌گيرد. كفپوش موزائيك، ارزان، بادوام و متداول‌ترين نوع كفپوش در ايران است و بيشتر ساختمانهاي مسكوني و آموزشي و برخي از ساختمانهاي تجاري، اداري و بهداشتي با اين كفپوش مفروش شده‌اند. در نماسازي و پوشش بدنه داخلي بعضي از ساختمانها نيز از موزائيك بهره‌گيري شده است. موزائيك را هم به صورت درجا و يكپارچه اجرا مي‌كنند، در اين صورت در سطوح بزرگ با نوارهاي شيشه‌اي، سنگي، پلاستيكي و فلزي (مانند مس، برنج، برنز و آلومينيوم) درزبندي مي‌شود و هم براي كفپوش يا قرنيز، به شكل بلوكهاي پيش‌ساخته در كارخانه مي‌سازند. موزائيك از دو لايه آستر و رويه ساخته مي‌شود. لايه زيرين، بتن ريزدانه (نخودي) است و سيمان كمتري دارد و آب آن نيز كم است، لايه رويي، از خرده سنگ و نرمه سنگ و گرد سنگ و سيمان بيشتري ساخته شده است. در كارخانه، نخست قالب فولادين دور آن را تميز كرده با روغن معدني چرب مي‌كنند، كف قالب از لاستيك يا فلز صاف است، ملات رويه را درون قالب مي‌ريزند و روي آن را هموار مي‌كنند، سپس ملات آستر را درون قالب ريخته و قسمتهاي اضافي را تميز و سطح آن را صاف مي‌كنند، آستر  و رويه را با هم زير فشار پرس قرار مي‌دهند و پس از آن آجر موزائيكي را از قالب در مي‌آورند و همانند بلوك بتني در محلي كه گرما و رطوبت مناسب داشته باشد، قرار مي‌دهند تا سفت و سخت شود. موزائيك را معمولاً دو بار مي‌سايند، بار اول آن در كارخانه است، پس از سائيدن چشمه‌ها و گوديهاي سطحي، موزائيك را با خميري از سيمان و گرد سنگ پر كرده و پس از عمل آمدن و سفت شدن، موزائيك را براي مصرف به كارگاه حمل مي‌كنند. سايش دوم در كارگاه پس از نصب انجام مي‌شود، موزائيك درجا را نيز دوبار در كارگاه مي‌سايند. ملات رويه موزائيك ممكن است از سيمان پرتلند خاكستري يا سيمان سفيد و رنگي باشد. دانه‌هاي سنگي رويه مي‌توانند از انواع خرده سنگهاي سفيد و رنگي از جنس مرمر و مرمريت انتخاب شود. اندازه دانه‌هاي سنگي از چند ميليمتر تا چند سانتيمتر مي‌تواند تغيير كند و گاهي تكه‌هاي لاشه سنگ را نيز در رويه موزائيك به كار مي‌برند. ابعاد آجر موزائيك از 100 تا 500 ميليمتر تغيير مي‌كند. موزائيك به اشكال مربع، مستطيل و چندضلعي ساخته مي‌شود. هرچه اندازه آجر موزائيك بزرگتر شود، ضخامت آن نيز بايد بيشتر باشد. كلفتي آجر از 20 تا 40 ميليمتر تغيير مي‌كند.

سيمنت تايل[7] نوعي موزائيك است كه با ملات پرآب‌تر و يكنواخت و به كمك لرزش ساخته مي‌شود، اين نوع موزائيك را معمولاً نمي‌سايند.

آجر

آجر از دوران باستان در نماسازي، فرش كف و ساختن پله معمول بوده است. در جاهاي پر آمد و شد و پله‌ها، آجرها را به صورت نره فرش مي‌كردند. گرچه امروزه نماسازي سطوح داخلي يا خارجي ساختمانها با آجر همچنان تداوم يافته و متداول است، ولي پوشش كف و پله با آجر كمتر معمول است و جاي آن را كفپوش موزائيك گرفته است. براي كسب اطلاعات بيشتر به بند 2-2 مراجعه شود.

سراميك

سراميك همانند آجر از خاك رس ساخته شده و ممكن است بدون لعاب يا لعابدار باشد. سراميكهاي بدون لعاب را از راه پرس كردن يا اكستروژن شكل داده و مي‌پزند، رنگ آنها پس از پخت از نخودي تا قرمز و قهو‌ه‌اي است. شكل سراميكها مربع، مستطيل و چند ضلعي است و كلفتي آنها از 12 تا 20 ميليمتر تغيير مي‌كند. ابعاد سراميكهاي مربع، 75، 100، 150، 200 و 250 ميليمتر بوده و اندازه سراميكهاي مستطيل، 150× 75 يا 200× 100 يا 250× 125 يا 300× 150 ميليمتر مي‌باشد. به همراه اين سراميكها، اشكال و ابعاد ويژه براي مصرف در گوشه‌ها و قرنيزها نيز ساخته مي‌شود. براي كف ساختمانهاي صنعتي نوعي سراميك به ابعاد 200× 100 ميليمتر و به ضخامت 30 تا 40 ميليمتر ساخته مي‌شود. نوعي از اين سراميك ضد اسيد است. سطح رويه سراميكها ممكن است داراي برجستگي و نقش نيز باشد. رويه سراميكها را ممكن است با لعاب ناهموار در رنگهاي متنوع پوشاند تا در عين حال كه ويژگيهاي سراميك لعابدار را دارا هستند، از ليز خوردن اشخاص و اشياء بر روي آنها جلوگيري شود.

سراميكهاي موز ائيكي [8]

 سراميكهاي موزائيكي نوعي سراميك ريز لعابدار يا بدون لعاب هستند كه در نقشها و رنگهاي متنوع (موزائيك) و به ضخامت 6 ميليمتر ساخته شده و با ورقه‌اي از كاغذ كرافت چسبدار به اندازه 300× 600 ميليمتر، پهلوي يكديگر قرار داده شده‌اند. اين سراميكها را روي بستري از ملات قرار داده و پس از گرفتن ملات روي آن را با آب خيس مي‌كنند تا كاغذ آن جدا شود و سپس با دوغاب درز آنها را پر مي‌كنند. شكل سراميكها، مربع، مستطيل، شش گوش، هشت گوش و مانند اينها است.

كاشي لعابي

كاشي لعابي نوعي سراميك نازك است كه روي آن با لعاب شيشه‌اي پوشانده شده و در رنگهاي متنوع به صورت ساده و گلدار توليد مي‌شود. كاشي لعابي اغلب براي پوشش بدنه آشپزخانه، حمام، دستشويي، رختشويخانه و مانند اينها به مصرف مي‌رسد. همچنين نوعي از آن كه به نام كاشي كفي مشهور است، براي كفپوش اين فضاها به كار مي‌رود. ضخامت كاشي لعابي بسته به نوع استفاده از آن متفاوت بوده و از 4 تا 12 ميليمتر تغيير مي‌كند. ابعاد كاشيها نيز از 75 تا 300 ميليمتر متغير است. شكل كاشيهاي لعابي معمولاً مربع يا مستطيل مي‌باشد.

مواد پلاستيكي

از مواد پلاستيكي كفپوشها، ديوارپوشها و سقف‌پوشهاي متنوع ساخته مي‌شود كه عمده‌ترين آنها به اين شرح است:

الف ) موزائيك پلاستيكي

       اين كفپوش مانند موزائيك است، با اين تفاوت كه به جاي خمير سيمان از خمير رزين اپوكسي براي چسباندن خرده سنگهاي آن استفاده شده است. خمير رزين، مخلوطي از رزين اپوكسي آبكي با پركننده‌هاي بي‌اثر (شيميايي) و مواد رنگي است. معمولاً 100 كيلوگرم رزين با 50 كيلوگرم گرد سيليكات كلسيم و 25/2 كيلوگرم دي اكسيد تيتانيوم و 75/0 كيلوگرم رنگينه[9] معدني را مخلوط كرده و 10 كيلوگرم ماده افزودني براي سخت كردن و عمل آمدن[10] از نوع آليفاتيك پلي‌مين[11] به آن مي‌افزايند. اين مقدار خمير رزين اپوكسي، براي چسباندن 450 كيلوگرم خرده مرمر كافيست. پس از اينكه نوارهاي فلزي تقسيم‌بندي كف را روي آستر كف‌سازي به كمك چسب اپوكسي نصب كردند، مخلوط خمير و خرده مرمر را به ضخامت حدود 6 ميليمتر روي كف پهن مي‌كنند. پس از 1 تا 2 روز، مخلوط سفت و سخت شده و مي‌توان آن را سائيد. اين مخلوط را بايد كم‌كم ساخت، زيرا در دماي 24 درجه پس از 1 تا 5/1 ساعت، عمر مفيد[12] آن تمام مي‌شود.

       اين كفسازي را روي مصالح مختلف از قبيل چوب، بتن و موزائيك كهنه، مي‌توان اجرا كرد. به جاي خرده‌سنگ در بعضي انواع كفپوش مي‌توان از تكه‌هاي وينيل در رنگهاي متنوع استفاده كرد.

ب)  روكش پلاستيكي

       مشابه آنچه در بند قبل گفته شد، رزينهاي اپوكسي براي روكش كف نيز به مصرف مي‌رسد. در روكش پلاستيكي، رزين آبكي به همراه رنگينه و ماده سخت كننده مخلوط شده و به ضخامت 6 تا 12 ميليمتر روي سطح بتني يا چوبي يا موزائيك كهنه پخش مي‌شود. اين مواد ممكن است ماله‌كشي و صاف شده يا به صورت چين‌دار رها شوند.

ج)  كاشي وينيلي يا وينيل تايل[13]

       كاشي وينيلي از يك لايه وينيل، كه به آستري خم‌شو چسبيده است، تشكيل شده و به شكل مربع يا مربع مستطيلهايي به ابعاد 150 تا 250 ميليمتر يا به صورت نوارهايي به ابعاد 25× 900 ميليمتر يا توپهايي (رول)[14] به عرض 500 تا 1500 ميليمتر و به ضخامت 2 تا 3 ميليمتر ساخته شده و در رنگها و طرحهاي متنوع به بازار عرضه مي‌گردد. وينيل تايل در برابر چربيها و روغنها و بسياري از اسيدها و قلياها و مشتقات نفتي، به خوبي پايداري مي‌كند. با افزودن مواد فلزي به كاشي وينيلي، كاشي هادي الكتريسته[15]، كه ضد جرقه است، توليد مي‌شود كه براي مصرف در اطاقهاي عمل بيمارستانها و فضاهاي وابسته به آنها مناسب است.

د:     كاشي وينيلي آزبستي [16]

       وينيل تايل آزبستي از رزين وينيلي ترموپلاستيك، مواد روان كننده و پايدار كننده به همراه رنگينه و مواد پر كننده آزبستي ساخته مي‌شود. اين مواد به حالت گرم مخلوط شده و به صورت ورقه‌هايي به ضخامت 5/1 تا 3 ميليمتر زير فشار پرس شكل داده مي‌شود. تايلهاي مربع به ابعاد از 200 تا 250 ميليمتر، نوارهاي به طول 450 و به عرض 25 تا 50 ميليمتر از ورقه‌هاي مزبور بريده مي‌شوند. تايلهاي آزبستي نيز مانند وينيل تايل ساده، در رنگها و طرحهاي مختلف توليد مي‌شوند.

هـ:   كفپوش وينيلي فوم‌دار [17]

       كفپوش وينيلي فوم‌دار از يك لايه آستر از نوع اسفنج وينيلي به همراه يك لايه پارچه از گلاس‌فايبر[18] ريزبافت (به منظور تأمين پايداري و تاب آن) تشكيل شده، بر روي آن يك لايه پلاستيك وينيلي نقشدار و در سطح رويي آن لايه‌اي از وينيل شفاف به كار رفته است. اين لايه‌ها به كمك گرما به يكديگر چسبانده شده و ضخامت آنها در مجموع حدود 4 ميليمتر مي‌باشد. اين كفپوش نرم و خم‌شو است و به شكل توپهايي به عرض 1300 تا 1800 ميليمتر توليد مي‌شود. اين كفپوش را نبايد با حلالهاي قوي تميز كرد و از زدن واكس و لاك و شلاك بر روي آن بايد خودداري نمود.

و:     ديوارپوشهاي پلاستيكي

       اين ديوارپوشها از مواد گوناگون پلاستيكي ساخته مي‌شوند. كاشيهاي ديواري مربع شكل به ابعاد از 100 تا 250 ميليمتر از رزينهاي پلي‌استايرين و فرم‌آلدئيد اوره در رنگهاي متنوع توليد مي‌شوند. پنلهاي ديواري[19] پلاستيكي با قطعات اتصال مربوطه نيز در طرحها و رنگهاي گوناگون ساخته مي‌شوند. بافته‌ها و ورقه‌هاي نازك[20] وينيلي نيز همانند كاغذ ديواري توليد و بر روي ديوارها نصب مي‌شوند. پنلها و تايلهاي آكوستيكي ساخته شده از مواد پلاستيكي در سقف كاذب به كار مي‌روند. برخي از پنلها و تايلهاي پلاستيكي با تار شيشه تقويت مي‌شوند. پنلهاي با طرح چوب و سنگ و آجر براي مصرف در داخل ساختمان يا نماي خارجي ساختمان مناسب هستند.

كفپوشهاي لاستيكي

كفپوشهاي لاستيكي معمولاً از لاستيك مصنوعي كه خطر اكسيده شدن آنها كمتر از لاستيك طبيعي است ساخته مي‌شوند. براي ساختن كفپوش، نخست لاستيك آبكي را با مواد روان كننده و رنگهاي مختلف مخلوط كرده و سپس زير فشار به صورت ورقه‌هايي به ضخامت 2 تا 5/4 ميليمتر شكل مي‌دهند. تايلهاي لاستيكي را به شكل مربع يا مربع مستطيلهايي به ابعاد از 150 تا 900 ميليمتر مي‌برند. كفپوش لاستيكي، نرم و انعطافپذير و نسبتاً جاذب صوت است، به همين دليل اين كفپوش براي طبقات بالاي همكف مناسب‌تر است. فرش لاستيكي به صورت نوار و باريكه نيز توليد و به بازار عرضه مي‌شود.

پوششهاي چوبي

از گذشته‌هاي دور در مناطقي كه چوب مرغوب و فراوان در دسترس بوده، قسمتهاي مختلف ساختمانها از جمله كف، بدنه و سقف آنها را با چوب مي‌پوشانده‌اند.

امروزه نيز پوششهاي چوبي به اشكال و شيوه‌هاي گوناگون متداول است. در پوششهاي چوبي از نرم‌چوبها و سخت‌چوبها در رنگها و نقشهاي متفاوت استفاده مي‌شود.

پوششهاي چوبي داراي انواعي به اين شرح هستند:

الف:  كفپوش الواري [21]

       كفپوش الواري به صورت تخته‌هاي بلند به عرض 80 تا 250 ميليمتر و به ضخامت حدود 20 تا 40 ميليمتر بسته به نوع استفاده ساخته شده، اتصال آنها از پهلو و انتها با كام و زبانه است و با ميخهاي آهني يا چوبي به زيرسازي، نصب و محكم مي‌شوند.

ب:   كفپوش نواري [22]

       كفپوش نواري مانند كفپوش الواري است، ولي تخته‌ها كوچكتر شده و به شكل نوارهاي باريكي درآمده‌اند. پهناي تخته‌ها معمولاً 75، 100 و 150 ميليمتر است و ضخامت آنها از 10 تا 40 ميليمتر تغيير مي‌كند. نرم‌چوبها از گونه‌هاي كاج و سخت‌چوبها از نوع بلوط غان، راش و افرا انتخاب مي‌شوند. اين كفپوشها به لحاظ مرغوبيت، دوام و پايداري در برابر سايش، درجه‌بندي و استاندارد شده‌اند

 


موضوعات مرتبط: فقط و فقط معماری و پروژه های دانشگاهی

تاريخ : چهارشنبه 20 خرداد1388 | 10:6 | نویسنده : آ.حسینی |
عجایب هفتگانه جدید جهان شنبه شب 7 ژوییه در یک مراسم رسمی در استادیوم لوز شهر لیسبون ، پایتخت پرتغال و با حضور چهره های مشهور جهانی معرفی شدند.
تمثال‌ مسیح‌ در ریودوژانیرو
 

به گزارش خبرگزاری فرانسه ، در خاتمه یک رای گیری که توسط یک بنیاد سوئیسی برگزار شد و در جریان آن نزدیک به 100 میلیون نفر از طریق اینترنت یا تلفن به فهرستی شامل 20 نامزد نهایی کسب عنوان عجایب هفتگانه جدید جهان رای دادند ، برگزارکنندگان این رای گیری شنبه شب فهرست
آثار ماشو پیشو در پرو‌
 
نهایی عجایب هفتگانه جدید جهان را در لیسبون معرفی کردند.
دیوار بزرگ چین ، آرامگاه تاج محل (هند) ، شهر باستانی پترا (اردن) ، مجسمه حضرت مسیح ریودوژانیرو (برزیل) ، ویرانه های ماچو پیکچو متعلق به
شهر باستانی‌ پترا در اردن
تمدن اینکا (پرو) ، هرم و بقایای شهر چیچن ایتزا متعلق به تمدن مایا (مکزیک) و کولوسئو رم (ایتالیا) به عنوان عجایب هفتگانه جدید جهان انتخاب شدند.
البته اهرام ثلاثه مصر آخرین بازمانده عجایب هفتگانه قدیم جهان کماکان مقام خود را حفظ کرده است.
 
شهر شیشن‌ ایتزا مکزیک
رای گیری برای انتخاب عجایب هفتگانه جدید جهان بسیار جدل برانگیز بود ، زیرا هر فردی هر اندازه که مایل بود می توانست به مکان مورد نظر خود رای دهد. به طوری که براساس آمار حدود 2 میلیون اردنی از مجموع جمعیت 6 میلیونی این کشور به شهر باستانی پترا رای داده اند.
دیوار چین
از سوی دیگر سازمان یونسکو از این طرح استقبال نکرد و آن را تنها امری مربوط به افرادی که در رای گیری شرکت کردند، دانسته است.
کولیزیه‌ در رم
 

عجایب هفتگانه قدیم جهان عبارتند از ، اهرام ثلاثه مصر، باغ های معلق بابل ، مجسمه زئوس کوه المپ ،معبد آرتمیس ، معبد هالیکارناس ، مجسمه هرکول جزیره رودس و فار اسکندریه که از میان آنها تنها اهرام ثلاثه مصر تا روزگار ما باقی مانده است.
تاج محل در هند

موضوعات مرتبط: سخن سرا

تاريخ : شنبه 16 خرداد1388 | 11:37 | نویسنده : آ.حسینی |

Image and video hosting by TinyPic

    در سال ۱۹۶۶ حسین امانت دانشجوی ۲۴ ساله دانشگاه تهران با شرکت در یک رقابت ملی شروع زندگی حرفه ای خود را پایه ریزی کرد. قرار بود در این رقابت طراحان یک نماد ملی ایرانی و اسلامی را که نشان از ایرانی مدرن داشته باشد طراحی کنند.

    حسین امانت با طرح خود که همان میدان بزرگ آزادی بود به معماری ایران سلامی دوباره کرد و توانست خود را دز آغاز جوانی به معماری با مقیاس جهانی تبدیل کند.

   طرحهای برجسته حسین امانت در دیگر کشورها نظیر چین-آمریکا-کانادا مورد استقبال قرار گرفته و به مرحله اجرا رسیده اند. طرح های حسین امانت را بیشتر به دلیل پیوند معماری کلاسیک غربی با روح معماری شرقی می شناسند. تزئین ساختمان با استفاده از سنگ از دیگر مشخصه های معماری آقای حسین امانت می باشد.

   در حال حاظر آقای امانت در دفتر کارش در کانادا مشغول به کار در طرح ها و پروژه های بین المللی خود است. وی از سال ۱۹۸۰ به عنوان یک شهروند کانادایی در کانادا زندگی می کند.

عکسهایی از حسین امانت

مصاحبه bbc با حسین امانت

برج میدان آزادی
 

   برج ميدان آزادي تهران ‌بهترين نماد " نوگرايي " معماري معاصر ايران است. سازه برج ميدان آزادي نماد ايران پيش از اسلام و پس از اسلام را به نمايش گذاشته است.  معماري برج آزادي تهران تقليدي نيست و ايرانيت،كالبد اين برج و اسلاميت،تزئين برج آزادي است.

تاریخچه ای از برج آزادی:

    تاریخچه برج آزادی به سال 1345 شمسی بر می گردد. در این سال طرح یک نماد معرف ایران بین معماران ایرانی به مسابقه گذاشته می شود و در نهایت طرح مهندس حسین امانت، بیست و چهار ساله و فارغ التحصیل دانشگاه تهران برنده و برای ساخت انتخاب می شود.
    عملیات بنا برج آزادی در یازدهم آبان 1348 شمسی آغاز می شود و پس از بیست و هشت ماه کار ، در 24 دیماه 1350 با نام برج شهیاد به بهره برداری می رسید.
معماری برج آزادی تلفیقی از معماری دوران هخامنشی، ساسانی و اسلامی است. این بنای سه طبقه چهار آسانسور و دو راه پله و 286 پلکان دارد. در محوطه زیرین آزادی چندین سالن نمایش، نگار خانه ، کتابخانه ، موزه و...قرار دارد. ارتفاع آن از سطح زمین 45 است.

مجتمع فرهنگی آزادی:

    مجتمع فرهنگی آزادی، متشکل از چندین بخش، در سطح زیرین برجی به همین نام قرار دارد. قسمت فرهنگی مجموعه آزادی دارای این بخش ها می باشد: موزه ( گنجینه )، کتابخانه، واحد سمعی و بصری ، سالن نمایشگاه، سالن اجتماعات و سالن برگزاری کنسرت و کنفرانس، این مجموعه فرهنگی 5000 متری در برگیرنده برج اصلی ( تلفیقی از معماری ساسانی و اسلامی کار حسین امانت ) است و در شهریور ماه سال 1350 گشایش یافت و در سال 1357 « مجموعه فرهنگی آزادی » نام گرفت . این مجموعه در طبقه تحتانی میدان آزادی قرار دارد .

کتابخانه وسیع و مجهز این مجموعه با مساحت 5/271 متر مربع دارای بیش از 000/50 جلد کتاب می باشد. همچنین کتابخانه محققات و مؤلفان با مساحت 243 متر مربع مکانی است که از طریق 30 دستگاه کامپیوتر به شبکه های اطلاع رسانی داخلی و خارجی متصل شده است.

 

Image and video hosting by TinyPic تصویر بزرگ شود


Image and video hosting by TinyPic تصویر بزرگ شود
Image and video hosting by TinyPic تصویر بزرگ شود
Image and video hosting by TinyPic تصویر بزرگ شود

موضوعات مرتبط: فقط و فقط معماری و پروژه های دانشگاهی

تاريخ : شنبه 16 خرداد1388 | 11:6 | نویسنده : آ.حسینی |

 

مقالات تاریخی

 

مقدمه ای بر معماری اصفهان

اصفهان را می توان یکی از معروف ترين مناطق ايران در جهان دانست که قرن هاست به نصف جهان شهره است. وجود بیش از شش هزار اثر تاريخی در استان اصفهان سبب شده لقب نصف جهان برازنده اين خطه ارزشمند از سرزمين ايران باشد. اصفهان آميزه ای از ميراث های فرهنگی باشكوه و طبيعت زيباست كه پيشينه ای به قدمت تاريخ تمدن و فرهنگ ايران دارد. آثار متعدد و با ارزشی که از دوره های مختلف تاريخی در شهرهای مختلف این منطقه برجای مانده، اصفهان را به موزه ای هنریتاریخیطبیعی تبدیل کرده که بازدید از آن در لیست آرزوهای گردشگران ایران و جهان قرار دارد.


يادگارهای باارزش منطقه که از دوره های مختلف تاريخی به جای مانده، حاصل موجوديت تاريخی ناحيه ای است که قدمت آن به هزاره سوم پیش از ميلاد می رسد. وجود تپه های باستانی و در راس آن ها تپه های تاريخی سيلک گواه اين مطلب است. قدمت طولانی و معماری ارزشمند بناهای تاريخی اصفهان سبب شده که برخی از آثار تاريخی منطقه مانند: ميدان بزرگ نقش جهان در فهرست آثار ثبت شده، سازمان ملی يونسکو قرارگيرند.


مسجدهای قديمی با ارزش های تاريخی و معماری بالا بيش ترين آثار استان اصفهان را تشکيل می دهند که در شهرستان های مختلف استان پراکنده شده اند. مسجد شيخ لطف الله يكی از زيباترين آثار تاريخی اصفهان است كه هر تماشا كنندهای را خيره و به اظهار تحسين و اعجاب وا میدارد. مسجد جامع اصفهان مجموعهای از ساختمانها و آثار هنری دورههای بعد از اسلام است كه يادگارهايی از افراد متعدد را در بر دارد و بخشی از تحولات معماری دورههای اسلامی تاريخ ايران را در مدت هزار سال نشان میدهد. محراب الجايتو که در اين مسجد قرار گرفته يكی از شاهكارهای هنر گچ بری به شمار می آيد.


اوژن فلاندن ـ سياح و نقاش فرانسوی؛ مسجد بابا سوخته اصفهان را گوهری گران بها در هنر معماری ايران توصيف کرده است. مسجد امام از لحاظ عظمت، جنبه معماری و تزيينات، مهم ترين مسجد دوره صفويه است که در شهر اصفهان واقع شده است. مسجد جامع اردستان از كهنترين مساجد ايران به شمار می آيد كه بنای اوليه آن، مربوط به قرون اوليه اسلامی است. مسجد جامع زواره در 15 كيلومتری شمال خاوری اردستان اولين مسجد چهار ايوانی ايران است كه در دوره سلجوقی ساخته شده و مسجد جامع گلپايگان نيز از آثار با ارزش دوره سلجوقی است.


کاخ های تاريخی با معماری های کم نظير از ديگر ديدنی های استان اصفهان هستند. کاخ چهل ستون از جمله بناهايی است که اصفهان ملقب به نصف جهان بخش مهمی از شهرت خود را مديون آن است و عمارت تاريخی هشت بهشت نمونهای از كاخهای محل سكونت آخرين سلاطين دوره صفوی است. کاخ عالی قاپو نمونه منحصر به فرد و يکی از عجايب معماری كاخهای عهد صفوی است.


باغ های باشکوه استان اصفهان با شهرت های جهانی نيز از دیگر آثار باارزش این منطقه به شمار می آيند که همواره نظر جهانگردان را به خود جلب نموده است. باغ فين کاشان از دوره صفويه برجای مانده و از لحاظ باغ آرايی و آب رسانی دارای اهميت ويژهای است ضمن آن که از نظر گردشگری از منابع بسیار ارزشمند ایران به شمار می آید. چهار باغ مجموعه ای عظيم و زيبا است که از باغ های مختلف تشکيل شده و تعداد ی از آن ها هم اکنون نيز بر جاست.


مراکز عبادی غير اسلامی چون آتشکده ها و کليساها نيز از جاذبه های تاريخی استان اصفهان به شمار می آيند. کليسای هاکوپ اولين كليسايی است كه ارامنه در جلفای اصفهان بنا كردهاند ولی مشهور ترين كليسای تاريخی جلفا از نظر معماری و تزيينات نقاشی، كليسای سن سور است كه به كليسای وانک شهره است و در سال 1065 ميلادی بنا شده است. مهم ترين كليسای تاريخی جلفا از دوره شاه عباس اول نيز كليسای مشهور بيدخم يا بيت اللحم است كه در ميدان جلفا و در مجاورت كليسای مريم واقع شده است. آتشگاه كوه سنگی كهنترين ميراث پيشينه اصفهان است كه هم اكنون بقايای بنای آن در كوه سنگی درارتفاع 1680 متر واقع شده است. شايد بتوان قديمیترين مركز اجتماعی انسانها در منطقه را حول و حوش اين كوه سنگی جستجو كرد. آتشكده باستانی نياسر نيز بر فراز صخره بلندى به نام تالار نياسر در كنار چشمه آبی برپاست و از اهميت زيادی برخوردار است.


مناره های قديمی با معماری های خاص از ديگر جاذبه های تاريخی استان اصفهان هستند. منار جنبان يكی از نمونههای ابنيه سبک مغولی ايران است كه از آن دوره، كاشی كاریهايی نيز به يادگار دارد. جالب ترين نکته اين بنای تاريخی آن است كه با حركت دادن يكی از مناره ها نه تنها مناره ديگر به حركت درمی آيد، بلكه تمامی اين ساختمان مرتعش میشود. مناره گلپايگان نيز از بلندترين منارههای دوره سلجوقی است که به سده 5 هـ . ق تعلق دارد.


خانه های اعيانی و عمارت های قديمی نيز از ديگر ديدنی های استان اصفهان هستند که نظير آن ها در ديگر مناطق ايران کم تر يافت می شود. عمارت های زيادی در سراسر شهرستان ها ی استان پراکنده هستند ولی مهم ترين آن ها را در شهرستان کاشان و اصفهان می توان ديد. خانه بروجردی ها در کاشان يكی از نمونههای تكامل يافته ساختمانهای كاشان است كه شكل و حجم و پوشش آن در ميان ساير خانهها نمونه است و عمارت عباسيان نيز يكی از جالب ترين نمونهها است که به لحاظ تنوع و تعدد فضاهای خانه قابل اهميت است. خانه وثيق انصاری در شهر اصفهان حدود 150 سال پيش ساخته شده و از زيباترين خانههای دوره قاجار به شمار می آيد. خانه ها و عمارت های زيادی در گوشه و کنار شهرستان های استان اصفهان واقع شده اند که هر یک از آن ها از اهميت معماری و تاريخی قابل توجهی برخوردار هستند.

بازارهای شهرستان های مختلف استان اصفهان نيز دارای اهميت گردشگری هستند. مهم ترين اين بازارها بازار بزرگ اصفهان است که يکی از بزرگ ترين و جالب ترين بازارهای ايران و حتی جهان اسلام به شمار می رود. در اين بازار دکان هايی وجود دارند که از 400 سال قبل تا امروز به عرضه تنها يک نوع کالا مبادرت نموده اند. در بين شهرهای بزرگ و سنتی ايران، کم تر شهری بازاری به با شکوهی و شهرت بازار اصفهان دارد.


پل های تاريخی با معماری کم نظير از ديگر جاذبه های تاريخی استان اصفهان به شمار می آيند. پل معروف سی و سه پل که از شهرت جهانی برخورداراست از شاهكارهای بینظير دوره شاه عباس اول صفوی است که به نظارت الله وردی خان، سردار معروف شاه عباس بنا شده است. اين پل از مهم ترين پل های ايران است که بر روی يکی از زيباترين رودخانه های ايران بنا شده است. پل خواجو که در قسمت خاور رودخانه زاينده رود واقع شده به دستور شاه عباس دوم در سال 1060 هجری به صورت امروزی آن ساخته شده و يکی از زيباترين پل های ايران است. پل شهرستان درناحيه جی قديم، کهن ترين پلی است كه بر روی زاينده رود ساخته شده است.
کاروان سراهای تاريخی، شهر، دهستان و محله های قديمی، غارهای باستانی، ميدان های جنگ، کتيبه ها وسنگ نبشته های باستانی نيز از ديگر ديدنی های استان اصفهان هستند که در شهرستان های مختلف استان پراکنده شده اند و جلوه های بديعی ازمعماری، فرهنگ و تمدن اصيل ايرانی را به نمايش گذاشته اند.


مجموع آثار کم نظير و متعدد تاريخی و باستانی استان اصفهان، ارزش، اعتبار و شهرت جهانی جاذبه های جهانگردی ايران را افزايش داده و سفر به اصفهان را در فهرست روياهای جهانگردان کشورهای مختلف جهان قرار داده است.

 


موضوعات مرتبط: از یاد رفته گان معماری (معماری سنتی)

تاريخ : شنبه 16 خرداد1388 | 10:29 | نویسنده : آ.حسینی |

 

بتن کفی

با توجه تنوع مصالح ساختمانی در کشورهای پیشرفته ، کمتر شرکتی وجود دارد که حداقل یکسری کامل دستگاه ساخت و انتقال بتن کفی نداشته باشد . بتن کفی یا بتن حبابدار و یا اسفنجی از خانواده بتنهای سبک می باشد که سیپورکس و هبلکس در ایران بیشتر مورد مصرف قرار گرفته است .
اگر برای تهیه این محصولات احتیاج به تجهیزات عظیم و گران قیمت میباشد ، تولید بتن کفی هم ساده تر و هم ارزانتر و با توجه به قابلیت حمل خط کامل ، کاربردی تر است . این بتن با تقسیم یکنواخت حبابهای هوا در حجم سازه آنها را سبکتر و کاربردی تر مینماید. این بتن از طریق فعال شدن مواد شیمیایی حاصل نمی شود و برای محیط زیست هیچگونه مشکلی بوجود نمیاورد . بلکه تنها بصورت مکانیکی هوادار میگردد.
مواد کف کننده آن طبق فرمول مخصوص از مواد معدنی ، گیاهی بدست میاید و به کمک یک دستگاه کف ساز ، یک دستگاه میکسر جهت تولید ملات و دیگر تجهیزات کناری مانند سیلوی سیمان ، سیلوی ماسه ریزدانه و دستگاه های انتقال آن مانند حلزون و غیره تولید میگردد. این خط میتواند روی چرخ قابل حمل باشد و یا بصورت ثابت مورد استفاده قرار گیرد.

عمومی ترین کاربردهای بتن کفی
با کاهش و افزایش حبابهای موجود در این بتن وزن مخصوصهای مختلفی بدست میاید و این تغییر وزن مخصوص در کاربرد آن نقش اساسی دارد . بعنوان مثال این سازه با وزن مخصوص 400 الی 700 کیلو در متر مکعب میتواند در شیب بندی سقفها و کف بندی ساختمان مورد مصرف قرارگیرد و یا به عنوان پر کننده انبوه بکار رود .
از وزن مخصوص 700 الی 1200 در متر مکعب میتواند فشار 25 الی 100 کیلو بر سانتی متر مربع را تحمل نماید.
بلوکهای پیش ساخته شده از این بتن براحتی برای ساختن دیوارهای خارجی و یا پانل های کوچک آن برای دیوارهای جداکننده بکار میرود.
بعنوان ایزوله کننده ساختمان براحتی بین روکار ساختمان و قسمتهای داخلی ریخته میشود که هم نگهدارنده تاسیسات و هم ایزوله کننده آن گردد.
نظر به عدم نفوذ آب و بخار در آن بصورت وسیع در ساخت استخر و سردخانه و غیره بکارمیرود و میزان جذب آب آن نزدیک به صفر بوده و ماهها روی آب شناور میماند . در صورت بکار بردن سیمان نسوز میتوان از آن جهت دیواره های کوره که مستقیماً با حرارت سرو کار دارد استفاده کرد .

امتیازات بتن کفی
1-مانند سازه بتنی عمر آن بی پایان بوده ، تغییر شکل نمیدهد و بعنوان یک ماده مصرفی موقت مورد مصرف قرار نمیگیرد .
2-وسیع بودن زمینه کاربردی ، عایق صوتی و رطوبتی بودن آن بصورت همزمان باعث میگردد بجای مصالح و مواد مختلف ،تنها با این بتن به این مهم دست یافت .
3-با توجه به هزینه سنگین حمل ونقل بخصوص در مواد اولیه سنتی ، این بتن هزینه های حمل و نقل را بصورت فاحش کاهش میدهد . همچنین با توجه به سبکی آن هزینه سازه فلزی و یا بتنی هر ساختمان را حداقل به اندازه 30 درصد پایین میاورد.
4-با توجه به اینکه اینگونه بتن با اره معمولی قابل برش بوده و با چسب ، دیوار چینی میشود، سطوح داخلی احتیاج به پوشاننده سنتی مانند گچ و گل و غیره نداشته و با حداقل هزینه قابل رنگ آمیزی میباشد .
5-در صورت برخورداری از قالب مناسب با این بتن میتوان هرگونه فرم را براحتی ساخت .
6-باتوجه به نداشتن هیچگونه آلودگی شیمیایی و عدم انتقال حرارت ، صوت و رطوبت ،با محیط زیست کاملاً هماهنگ بوده و میتوان بتن کفی را با چوب مقایسه کرد.
7-در دسترس بودن مواد اولیه بتن کفی و ساده بودن تکنولوژی و ماشین آلات و شیوه تولید دیگر مزیت آن محسوب میگردد.


تکنولوژی بتن کفی
تکنولوژی بتن کفی فوق العاده ساده می باشد . کف بوسیله دستگاه کف ساز تولید شده و به میکسر حاوی ملاط اضافه میگردد. زمانیکه ملاط با کف کاملاً مخلوط شد ملاطی یکدست بدست میاید که میتوان آن را در هر قالب دلخواهی تخلیه کرد. برای نهایی کردن محصول میتوان آن را با بخار به سرعت به مرحله نهایی رساند و یا مطابق شیوه متعارف بوسیله خیس نگه داشتن آن طی 28 روز به مقاومت دلخواه رساند .
تجهیزات لازم جهت ساختن بتن کفی نیز فوق العاده ساده می باشد . میزان مصرف ماده کف کننده به نسبت وزن مخصوص محصول نهایی متغییر است . چرا که حجم حبابهای لازم برای وزن مخصوص پایین بیشتر از بتنهای سنگین می باشد .
اینگونه بتن با محیط زیست کاملاً سازگاری داشته و نیز اشتعال پذیر نمی باشد .مواد تشکیل دهنده این بتن شامل ماسه با دانه بندی زیر 2 میلیمتر کاملاً شسته شده ، ماسه بادی و سیمان پرتلند می باشد.
تجهیزات ساخت بتن کفی
عمده ترین تجهیزات ساخت بتن کفی شامل دستگاه کف ساز و میکسر میباشد که میتوان جدا از هم و یا متصل به هم باشد ، میتوان بصورت پرتابل بر روی چرخ سوار و یا بصورت ثابت باشد .دیگر تجهیزات مانند سیلوهای مواد اولیه ، حلزون ، پمپ انتقال بتون ، قالب و غیره میتواند مطابق دلخواه مصرف کننده انتخاب و مورد استفاده قرار گیرد .
-میکسر به تنهایی بجز تهیه بتن کفی میتواند جهت مخلوط کردن انواع محصولات ساختمانی مانند پلاستر و غیره مورد مصرف قرار گیرد .
میتوان با کمک فشار هوا تا حداکثر 10 متر افقی و 5 متر ارتفاع ، بتن را منتقل کرد.


موضوعات مرتبط: فقط و فقط معماری و پروژه های دانشگاهی

تاريخ : شنبه 16 خرداد1388 | 10:24 | نویسنده : آ.حسینی |

ورزشگاه ویملی

ورزشگاه ویملی مهمترین مجموعه ورزشی در انگلستان است.که در سال 1924 برای نمایشگاه امپراطوری انگلیس ساخته شد.این ورزشگاه که مرکز فعالیت فوتبال در انگلستان است که در چند سال اخیر مورد باز سازی قرار گرفته شد.طراح آن سر نورمن فاستر می باشد.

 

پارلمان آلمان

نام ساختمانی در برلین است که پارلمان آلمان از سال ۱۸۹۴ تا ۱۹۳۳ در آن واقع بود. در این سال به تحریک نازی‌ها پارلمان به آتش کشیده می‌شود. نهایتا در سال ۱۹۹۹ و پس از بازسازیهای گسترده، پارلمان آلمان به این مکان بازگشت.

کاری از :نورمن فاستر و همکاران

اتمام پروزه:آپریل سال ۱۹۹۹

موقعیت:برلین- آلمان  مساحت:۶۱.۱۶۶متر مربع

سازه بنا:سنگی

ماده بکار رفته در گنبد :شیشه و شیشه رفلکس آینه ای

قیمت :۶۰۰میلیون مارک

 

 

 

 

هرم صلح فاستر 

  لرد نورمن فوستر معمار 70 ساله، تا به حال خالق آثاری جسورانه در مقیاس جهانی، از برج پر سرو صدای خیار شوری (Gherkin) در لندن گرفته تا فرودگاه جدید پکن (بزرگترین محوطه ساختمانی حال حاظر جهان)، بوده است؛ وی همچنین طراح بلند ترین برج جهان _ که هرگز ساخته نشد _ نیز هست.... اما هیچکدام از آثار گذشته فوستر قابل مقایسه با اثر اخیر وی در پایتخت جدید قزاقستان نیستند یعنی همان هرم صلح فاستر.

  

 

   


موضوعات مرتبط: فقط و فقط معماری و پروژه های دانشگاهی

تاريخ : شنبه 16 خرداد1388 | 10:0 | نویسنده : آ.حسینی |

                 دوره قاجار- باروک ایرانی

در سال ( 1250 ه. ش)، که ناصردین شاه به اروپا سفر کرد و اولین پادشاه ایرانی که بدون قصد کشور گشایی پا از وطن بیرون گذاشت :دارالفنون تاسیس شده بود ، ایر کبیر به قتل رسیده بود و حضور هیئت های اروپایی در پایتخت اشکار بود. ملکه ویکتوریا بر انگلستان سلطنت می کرد و میرفت تا عنوان ملکه ی هندوستان را نیز بدست اورد . ناپلون سوم از سلطنت در مکزیک و سپس فرانسه بر کنار شده بود. اوسمان در کار باز سازی پاریس بود و گارنیه در کار تکمیل ساختمان اپرای پاریس بود.

در پایان سالهای سلطنت 50 ساله ی ناصرالدین شاه ،برج و باروری تهران به سبک رنسانس ساخته شده بود ،کمال الملک هنر پرسپکتیو را به کمال رسانده بود،و فنون و مهارتهایش را به نسل اینده اموزش می داد.شاهزاده میرزا ملکم خان فرامو شخانه ها را بر پا کرده و مشغول هنر نماییهای دیگر بود، اروپاییها دستگاه دولت را اداره می کردند ، ثروتمندان جلوی پرده های نقاشی شده به سبک ویکتو ریایی و نمای باغهای انگلیسی ژست می گرفتند و اشخاصی چون روسی خان و سرگین و حتی خود قبله عالم از ان عکس می گرفتند و نفوذ معماری اروپا در انواع گوناگون ساختمانها و در خیابان های شهر جا افتاده بود.

در حقیت مدتها قبل از انکه شاه راه سفر در پیش گیرد ، این گرایش اغاز شده بود . ویلای سبک اروپایی معیر الممالک کامل ترین نماد ان روند است که تاثیر آن در بنای شمس العماره و تکیه ی دولت نیز که زیر نظر معیر الممالک ساخته شدند به خوبی محسوس است.

در این عهد ، خانه ثروتمندان بیش از بیش با سر مشق گیری از بناهای اروپایی ساخته میشد. در این میان ستون غالبا نقش مهمی داشت.  شاید بتوان گفت استفاده از شیروانی که در این زمان متداول شد ، خود اسباب حضور مجدد ستون در نمای بنا را فراهم اورد . ستون های عظیم تزئین شده و پر نقش و نگار در ویلاها و کاخ های اغنیا پدیدار شد . ستون هایی که مستقیما از مغرب زمین اقتباس شده بودند ، از گوشه و کنار شهر تهران سر بر آ ودند . اغلب این ستون ها، اگر نه در اساس ولی در پرداخت باروک بودند ک ستون های نمایشی که تصنع ظاهری بر جوهرهی اصلی انها تقدم داشت . ویژگی اصلی معماری قاجاری را به حق متکلف بودنش میدانند. این ویژگی را بهتر از همه میتوان در معماری ویلاهای سبک اروپایی این دوران به وضوح دید. همگی ویلاها و کاخ های پر زرق و برق ثروتمندان به تقلید یا اقتباس از طرح های سبک باروک بنا شد ند و سبک باروک ایرانی را پدید آوردند .

نقشهای پیچیده ی کنده شده بر سنگ و گچبری های تزئینی گل و بته دار بر ستون های مختلط مجلل و ، از سوی دیگر ، تنوع و گونه گونی طرحها که هر یک به تنهایی منحصر به فرد بودند،ازویژگیهای برجسته اقامتگاه ثروتمندان در این دوره بود.این رفتار با ستون نشان می دهد که ارزش نمادین این عنصر معماری درک شده بود . آیینه کاری، نقش زدن، شیرها، پریهای دریایی و تاجهای گچی ،همه وهمه رنگ وبوی هنر ایرانی داشتند.

هر چند این نوع معماری خاص اغنیا بود ، به هر حال در کوچه و بازار نیز دیده می شد.. در اواخر دوره قاجاریه واوایل عصر پهلوی، ستون در چشم انداز شهری نیز جلوه گر شد،که هر چند با آن عظمت خود را به رخ نمی کشید، ولی در انواع سبکهای کلاسیک و نیز نوآوریهای منحصر بفرد در طرح سر ستونها که خاص همان زمان و مکان بودند دیده میشد.

از همین روست که می شود در سنگلج ، چاله میدان و عودلاجان ، در خانه ها و نمای جلوی حجره های تجّار، ردیفی از ستونها و ایوانهای ستوندار مشرف به خیابان و حیاط ،همچنین ورودیهای ستوندار و طاقنماها را دید. اینجا و آنجا ، ستون دوریک ، شکوهمند ومجلل ، وحتی ستون تجریدی شده ایونیایی و مهمتر از همه ، گونه هایی غنی از ستونهای مختلط یا قرنتی که اغلب از گل و بوته نقشی بر چهره دارند، به چشم می خورند.

تنه اصلی بعضی از ستونها استوانه ای شکل است ، ولی بیشتر ستونهایی را می توان یافت که مقطع عرضی آنها چهار گوش یا شش گوش است و بیشتر به سر ستون توجه شده ، به حدی که پایه و تنه تحت الشعاع قرار گرفته است. لایه ای از گچ روی تیرهای چوبین را می پوشاند ، وروی آن   موتیفهای تخت دو بعدی گچکاری می شد.

سر ستونهایی نیز در این میان دیده میشوند که احتمالا بعدها اضافه شده اند و از لحاظ تجریدی بودن چشم را خیره می کنند. شاید بتوان گفت از میان تمام سبک های پیشین این سبک هندسی جدید بیشترین بنای تخیل هنری را همراه دارد.

در این دوره از معماری، منبع الهام بی هیچ شک و شبهه ای غربی است . گفته می شود معمارانی چون استاد علی محمد خان صانعی ، معمار باشی ، بناهای خود را با استفاده کارت پستال و عکس ساختمان های اروپایی می ساختند .شاید دقیقا همین دوره از ساختمان های اصلی ، و اتکا به حافظه و شواهد تصویری محدود بود که امکان بیان اصالت و پدیداری سبک بارز باروک ایرانی در کاخها و بناهای کوچه و خیابان را فراهم اورد .

در ساخت ستون های دوره باروک ایرانی نبوغ بی حد بکار رفته است که از  ویژگی های اساسی آن می باشد. این دوره

دوره ی ستونهای نمایشی است که چون از گچ ساخته شده اند ( که در غرب بیشتر در ساخت دکور صحنه بکار می رود تا معماری ) نمایشی بودن انها بیشتر به چشم می اید . شکل پذیری و تجسمی بودن گچ ، امکان کنده کاریهای ظریف و ریزه کاری های را فراهم می اورد که می توان انواع گوناگون آنها را به سبک های مختلف ، با جزئیات و نواوریهای بسیار اصیل ، در اقتباس هایی که از ستون هایی کلاسیک ( ستون های دوریک ، ایو نیایی و مهم تر از همه قرنتی و مختلط )شده است به وفور دید.

شاید اتکای معماران به مدارک دست دومی چون کارت پستال و نقاشی ، و فقدان هر نوع اموزش رسمی به ایجاد فرم های جدیدی انجامید که از سر مشقهای اصلی الهام گرفته اند و شباهتی دور با انها دارند . این نکته را شاید بارز تر از هر جا بتوان در ستون هایی دید که مقطع چهار گوش و شش گوش دارند. و بر اغلب آنها ریزه کاریهایی تخت و دو بعدی دیده میشود و یا در ستونهایی که برداشت هایی تازه از ( عمدتا ) سر ستون های ایونیانی یا سر ستون هایی با تزئینات شاخ و برگ اند می باشد ،در اغلب این ستون های غیر مدور چنان تجریدی بکار رفته که حیرت اور است و در عین حال می توان در انها اشاراتی به ستون های کلاسیک را دید که منبع الحامشان بوده است .

معماری قاجاری مدتها بعد از انقراض سلسله ی قاجاریه همچنان در کاخها و بناهای خیابان های تهران حضور داشت. حدود 100 سال همان فرمها و همان سبک ها راه خود را دنبال کردند – یعنی از زمان جوانی ناصرالدین شاه تا انقلاب مشروطیت و روزگار عشقی و عارف ، زمان دهخدا و انتشار روزنامه ی صوراسرافیل ، تاسیس مجلس مظفری ، به توپ بستن همان مجلس به فرمان محمد علی شاه ، حکومت در تبعید احمد شاه ، جنگ اول جهانی ، و به تخت نشستن رضا خان که تحولاتی جدی ، همچون پایه گذاری سلطنت جدید و نظمی جدید ، به همراه داشت و ... نهایتا باروک ایرانی کم کم را ه را به دیگر فرم ها و سبک های معماری واگذار کرد ، اما با این همه اهمیت خود را برای مدتی طولانی همچنان حفظ کرد .

تهران در این دوره تا حد زیادی همچنان در حصار های سبک رنسانس زمان ناصرالدین شاه محصور مانده بود . اگر محلات جدید شهر را بررسی کنیم ، بخصوص محله ی دروازه دولت و حتی نادری ، بهارستان و امیریه که پس از تخریب حصارها و پر کردن خندق ها به فرمان رضا شاه ساخته شد ، باز هم نمونه های فراوانی از سر ستون های قرنتی ، مختلط ایونیایی و دوریک به سبک باروک ایرانی را میابیم که معماران و بناهای هنرمند ایرانی انها را در خورذوق خود بنا کرده اند .

البته معماری اروپایی نیز بی حرکت و راکد نمانده بود و دوره ی تغییر و تحولاتی گسترده را می گذرانید . بذر مدرنیته که از مدتها قبل حتی در زمان بازدید و اقامت شاهان و شاهزادگان قاجار در پایتخت های اروپایی پاشیده شده بود ، به بار می نشست و ثمره ی آن فرم های نو و تکنولوژی جدید ساخت بود .

نیروهای مدرنیسم که از اواسط قرن نوزدهم به میدان امده بودند ، داشتند معماری اروپا را تغییر می دادند . کلاسیسیسمی که در بوزار و جنبش شهر زیبا در نمایشگاه کلمبیایی شیکاگو و در بناهایی چون یاد بود ویکتور امانوئل در ایتالیا تداوم یافته بود جای خود را به جنبش ارت دکو میداد ، و به عنوان سر اغاز معماری مدرن در سبکی جدید و خیره کننده همچون اثار پره ، لوس و واگنر جلوه گر می شد .

در این زمان به نسل جوانتری از معماران ایرانی اموزش دیده در غرب نیاز بود تا این جهش یک شب از باروک به مدرنیسم را تحقق بخشند ، اما تا استانه ی جنگ جهانی دوم چنین نشد و حتی پس از جنگ هم باروک ایرانی همچنان دوشادوش سبک مدرن زینت بخش خیابان ها بود .

 


موضوعات مرتبط: از یاد رفته گان معماری (معماری سنتی)

تاريخ : چهارشنبه 13 خرداد1388 | 9:54 | نویسنده : آ.حسینی |
معماري مساجد ايراني

 

ايستادن در برابر خداوند و سخن گفتن با او، 5 بار در روز، اجتماع در «مسجد» محلي كه نه تنها عبادتگاه، بلكه مركز مهم همه فعاليت هاي يك جامعه اسلامي است، سبب شد كه بناي مساجد در ايران به سرعت پا بگيرد. اين بناها در آغاز، بسيار ساده بودند و بر اساس متون و مصالح ساختماني و سبك هاي محلي ساخته مي شدند. مساجد آغاز ايراني، نسبت به ساختمان هاي ساساني، چندان عظمت و ابهتي نداشتند. متأسفانه هيچ نمونه اي از اين مساجد بر جا نمانده است، ليكن تاريخ نويسان آنها را بسيار وصف كرده اند؛ مثلاً در اين مساجد علاوه بر نيايش پنج گانه روزانه، به آموزش خواندن و نوشتن و تعليم تا مدارج بالاي علمي مي پرداختند. علاوه بر آن، مسجد مركز تجمع سياسي- اجتماعي مردم نيز بود. اطلاعات سياسي- نظامي و اجتماعي در مسجد در دسترس مردم گذارده مي شد.

امور مختلف همگاني نيز در مسجد حل و فصل مي شد. به همين سبب درهاي آن هميشه به روي مردم باز بود. هر مسجد، حداقل، يك كتابخانه، يك آب انبار، يك مدرسه، يك درمانگاه و حتي يك غذاخوري همگاني داشت. از اين رو بايد روز به روز بر وسعت مسجدها افزوده شود. نخستين مسجدهاي ايراني، ساختمانهاي كاملي بودند كه براي ساختن آنها هزينه زيادي صرف مي شد و تزئينات پرخرجي بكار مي بردند. با اين حال، مساجد نقشه و طرح ثابت نداشتند.

مسئله مهم در ساخت مساجد اين است كه شكل بنا بيشتر از مصالح و متون آن، منشأ آغازين اثري نيرومند و عاطفي است كه بخشي از آن از نيازهاي عبادي و نيايشي ناشي مي گردد. در مسجد نيازمند تشكيلات پيچيده و ويژه اي نيست و با سادگي محض سازگار است. اين معماري نه به سنگ اهميت مي دهد و نه به آجر و يا مهارت و تردستي استاد كار. اين، بيش از هر چيز، پژواك روح هنرمند و چكيده و عصاره نيروهايي است كه بر آن حاكمند و آنرا رهبري مي كنند. مطالبي كه در اين تحقيق آورده شده چكيده اي از خصوصيات مساجد در دورانهاي مختلف پس از اسلام مي باشد كه در هر فصل به بررسي آنها مي پردازيم

 

 

 

فصل اول

 

فصل اول

1- معماري مساجد ايراني در دروه آل بويه (320-447 هجري)

خاندان آل بويه، در غرب ايران و جنوب درياي قزوين، توانستند با سياستي مستقل از قدرت مركزي بغداد، حكومت را بدست گيرند. اين واقعه در قرن 9 ميلادي، يعني اواخر قرن 3 ﻫ. اتفاق افتاد و در نيمه جنوب ايران را به مملكتشان ضميمه كنند. آنها پيشروي به طرف غرب را آنقدر ادامه دادند تا سرانجام در حدود سال (945 ميلادي) به بغداد رسيدند و خليفه عباسي را مجبور به ترك بعضي از قسمتهاي عراق نمودند. در دوره آل بويه حيات فرهنگي شكوفا شد و در مركز حكومتشان در ايران و عراق تمدنها و فرهنگهايي با رنگ خالص ايراني به ظهور رسيد.



1-1. طرح مسجد در ايران در دوران اوليه اسلام

طرح مسجد در ايران در دوران اوليه اسلامي، از سه روشي پيروي مي شد. نسخت: مسجد چهار طاق گنبد دار كه از روي آتشكده هاي ساساني ساخته شده بود؛ دوم: مسجد ايوان دار با پوشش گنبدي، كه از كاخهاي ساساني پيروي گرديده بود. سوم: مسجدي كه از سبك عربي اقتباس شده و عبارت از صحن بازي بود كه چهار طرف آن را رواقهايي قرار گرفته بود. اين سبكهاي سه گانه در مساجد قرن نهم ميلادي به شكوفايي رسيد و شكل آنها در دروه آل بويه تركيب يافته است. در ساختمان مساجد دوره آل بويه، تأثير روشهاي عباسي آشكار بود.



1-2. مسجد جامع نيريز:

اين مسجد يكي از مساجد اوليه اسلام است كه با نقشه يك ايراني در حدود سال 363 هجري بنا شده است. اين مسجد از نظر معماري و شيوه ساخت همانند ديگر آثار معماري صدر اسلام ايران و متأثر از معماري عهد ساساني است. ايوان رفيع و بلند آن از نظر تناسبات و نوع پوشش به بناهاي قبل از اسلام شباهت دارد.

اين مسجد داراي مناره هاي آجري است كه همزمان با مسجد ساخته شده و همچنين داراي محراب گچبري شده بسيار زيبايي است كه در سال 363 هجري به بناي مسجد افزوده شده است.



1-2-2. مسجد جامع سيراف:

اين شهر 3 تا 4 قرن بندر عمده پارس به شمار مي رفته و يكي از بزرگترين مراكز تجاري خليج فارس بوده است. سيراف در سال 377 يا 368 ﻫ.ﻘ زلزله شديدي كه به مدت يك هفته ادامه داشت باعث ويراني شد. يكي از اين ويراني ها، مسجد امام حسن بود، كه تنها سر در آن باقي مانده كه با سنگ تراشي و گچ بري و آجركاري ظريفي ساخته شده بود.



1-3. معماري مساجد آل بويه در اصفهان و يزد:

1-3-1. مسجد جامع اصفهان:

در پي كاوش هايي كه كاوشگران انجام داده اند دو ستون از ستون هاي شيوه آل بويه شناسايي شد. قسمت اعظم اين ستونها سالم بوده است. بخشي از اين دو ستون در داخل ديوار جديدي كه بعداً ساخته شده، قرار گرفته است. ستون هاي مدور معظم رديف بيروني قبلي در نتيجة اين تغييرات مبدل به رديف دوم شده است.



1-3-2. مسجد جورجير اصفهان:

اين مسجد در كنار گذر بازار رنگرزها، در بازار قديم اصفهان ساخته شده است. سر در اين مسجد كه با آجر ساخته شده است داراي تزيينات آجري مي باشد و در بعضي قسمتها از تركيب گچ با آجر جهت تكميل نقوش اصلي استفاده شده است.

1-3-3. مسجد جامع نايين:

قديمي ترين مسجدي كه در ايران تاكنون بر جا مانده، مسجد شهر نايين نزديك شهر يزد است. اين جامع در نيم قرن چهارم هجري، يعني دهم ميلادي، بنا گرديد و متشكل از صحن مربعي شكل با رواقهايي در چهار طرف است. در وسط هر يك از اضلاع طاق بزرگي قرار دارد؛ به عبارتي ممكن است اين طاقها مقدمه پيرايش ابتكار ايواني باشد كه پس از آن در بناي جامع ايران در زمان سلجوقيان رايج گرديد. سقف اين جامع چوبي مسطح نيست، بلكه از گنبدهاي آجري تشكيل يافته است به سبب اضافاتي كه بعدها براي جامع افزوده شده، شكل آن از نقشه اصلي اش خارج گشته است. اهميت اين جامع به خاطر تزيينات گچي زيبايي است كه شباهتي به تزيينات سامره و مسجد ابن طولون دارد.

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل دوم

 

فصل دوم

2- معماري مساجد ايراني در دوره سلجوقيان (447- 553 هجري)

در منطقه دورتر به جانب غرب، سلجوقيان از جيحون گذشتند وارد خاك خراسان شدند و پس از كسب پيروزي در 418 ﻫ قدرت را بدست آوردند و از آن به بعد دولت سلجوقيان را در مرو پايه گذاري كردند. از اين زمان به بعد است كه بيشتر بناهاي قابل ذكر در ايران تاريخگذاري مي شود، زيرا اين عصر، دوران فعاليتهاي عظيم و گسترده است.

2-1. مسجد جامع اصفهان:

معماري اسلامي ايران، كه عاري از هر گونه تأثير بيگانه باشد و بتوان از آن به عنوان يك معماري اصيل نام برد و معماري دوران سلجوقيان است كه قدرت و صلابت و نجابت آن همه در مسجد جامع اصفهان مشهور به « مسجد جمعه» تجلي كرده است. اين مسجد يكي از بزرگترين مسجدهاي جهان است. ليكن بنيان آن از سلجوقيان نيست و هنوز بخش هايي از عهد آل بويه در آن پا برجاست، اما آنچه كه شكوه و عظمت و زيبايي مسجد را سبب مي شود از دوران سلجوقيان است. حياط مسجد به ابعاد 60 ×70 متر، با چهار ايوان كه، بوسيله رواق هاي دو طبقه و كاشي كاري شده بهم پيوسته اند. در وسط هر يك از اضلاع چهارگانه صحن جامع، ايوان هاي بلند عظيمي قرار داد كه بزرگترين آنها ايوان قبله است كه با كاشي كاري آذين شده است و به يك شبستان گنبدار باز مي شود كه اين گنبدها به شكل طاقهاي جناغي سبك ايراني ديده مي شود.


اين گنبد را يك كتيبه دايره اي به خط كوفي با آجر برجسته به اسم نظام الدين و سلطان ملكشاه تزيين بخشيده است. قطر اين گنبد 17 متر است و بر روي گوشواره هاي سه پره و به شيوه ي بقعه ي دوازده امام يزد، و ليكن با كمال وقتي برتر، قرار گرفته است. اتاقكهاي گنبد مسجد جامع اصفهان، نه تنها در معماري ايران، بلكه در معماري سراسر جهان جزو قشنگترين آثار شناخته شده است.



2-2. مسجد جامع قزوين:

اين مسجد از سال 4-492 ﻫ به سبب داشتن شبستاني آرام، كه با گنبدي به قطر 15 متر پوشيده شده است، حالت بسيار گيرايي دارد. گوشواره ي متقاطع خالي آن، كه تقريباً حالتي آغازين دارد، بدون اينكه هيچ شكل فرعي براي پر كردن آن در نظر گرفته شود، سالها دل مشغولي معماران بود.

دو رديف كتيبه اي كه سراسر دور گنبد را مي پوشاند از زيبايي ويژه اي برخوردار است. كتيبه ي بالايي با يك خط كوفي با شكوه، و كتيبه ي زيرين به خط نسخ ظريفي نوشته شده است. هر روي اين كتيبه ها سفيد روي زمينه ي آبي با نقش هاي مو و پيچك است كه با دلچسبي بي مانند اجرا شده اند. اندازه ها و آرايش با آجر يكرنگ بويژه در معماري داخلي بسيار عالي و برجسته و زيبايي اتاقكهاي گنبد غالباً به حد اعلا رسيده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل سوم

 

فصل سوم

3- معماري مساجد ايراني در دوره ايلخانان (615-735 هجري)

بناهاي مذهبي كه در عهد خاندان ايلخاني ساخته شد، از سبك معماري سلجوقيان پيروي نمود. معماري مساجد بدون تغيير اساسي حفظ شد و تغييرات، تنها منحصر به طولاني شدن تدريجي عناصر تزييني بود. اين نقشه هاي اصلي، بر مناطق مختلف بناها رونق و ابهت بخشيد، به طوري كه بر شكوه سردرها و عظمت و ارتفاع مناره ها افزوده شد.

3-1. كنده كاري روي گچ و مرمر و آجرهاي سفالي:

مغول به تزيين ديوارها با پوشش طبقه اي گچ نقش دار كه در ايران در دوره سلجوقيان معمول بود رو آورد، كه بهترين نمونه آن در محرابهاي مسجدها و مقبره ها يافت مي شود. مي بينيم كه روشهاي تزيينات گچي معمول دوره سلجوقي در عصر مغول به تدريج رو به دگرگوني مي رود و تزيينات بسيار پر و شلوغي روي سطح هاي مختلف از نيمه دوم قرن سيزدهم رضاييه (اروميه) است. از زيباترين محرابهايي كه در قرن چهاردهم ميلادي بنا گرديده است، محراب اولجاتيو در مسجد جامع اصفهان است. همانند تزيينات گل و برگ شلوغ از عناصر گياهي بزرگ و كوچك به هم آميخته شده است.

3-2. مسجد شريف:

در سال 686، كه هم اكنون ويران است و كمي از آن برجا نمانده است و در سال 701 مسجد جامع آن ساخته شد. مسجد جامع آن با دقت بسيار زياد طراحي و ساخته شده است و نسبت هاي بسيار سنجيده ي آن گواه بر اين است كه معماران بخوبي بر دانش تناسبات زيبا شناسانه و رياضي آگاه بوده است. مسجد در عين فروتني، شيوه هاي آرايش گوناگوني را آشكار مي كند و شامل نقش هاي زيبايي از رديف هاي كاشي آبي همراه با آذين هاي سفالين نخودي بر پايه هاي با گچ پوشيده شده، نوارهاي گچ بري شده ي ظريف و با دقت اجرا شده، مشاهده مي گردد.

3-3. مسجد جامع چهار ايواني:

اين مسجد متعلق به تاريخ 7-702 ﻫ است و شواهدي وجود دارد كه اين مسجد بر جاي بنايي كهن تر بر پا شده است. اين بناي كوچك، شلوغ و با نسبت هاي كمي نامتناسب كه به سبب كوچك گرفتن پي هاي آن است، كاملاً ويژگي هاي عصر ايلخاناني را داراست. منتهي تزيينات آن چندان زياد نيست. مركزيت روحاني اين مجموعه ي مذهبي را مقبره ي ابوصمد ساخته شده در سال 686 ﻫ . ش تشكيل مي دهد. اين مقبره 18 متر مربع بيشتر وسعت ندارد ولي بسيار گيرا و عاطفي است. بر فراز آن گنبدي هشت گوش است كه در اصل با كاشي هاي آبي روشن پوشيده شده و با گلدسته ي بلند 37 متري خود، كه به رنگ زرد است، در تضاد بوده است. ديوارهاي دروني برج سفيد يكدست است. يك كتيبه ي گچ بري شده ي باريك خاكستري رنگ و همچنين يك گچ بري گرد، بالا و تنه ي ستونچه را مي پوشاند. ديوارها به تاق نماهاي كم ژرفايي آراسته شده و جمعاً 12 جزء عمودي دارد كه به مقرنس هاي سقف پايان مي پذيرد. بخش پاييني اتاق بيشتر به كاشي هاي زرين زيبايي آراسته بود كه به محراب با شكوهي پايان مي گرفت.

3-4. مسجد جامع تبريز:

از آثار تبريز پايتخت، جز مسجد جامع كه در زمان علي شاه تاج الدين و در سال 712 هجري شروع و در سال 722 هجري پايان يافت، چيزي باقي نمانده است. نقشه مسجد عبارت بود از صحني با چهار ايوان كه گنبد آن ويران شده است. اين مسجد به ديوارهاي بلند آجري ممتاز بود. ديوارهاي داخلي ايوانها و رواقها با آجرهاي سفالي پوشيده شده است.




3-5. مسجد جامع يزد:

در سلسل تاريخ، نمونه ديگر مسجد جامع نايين است كه حدود 338 هجري ساخته شده است. طرح از روي همان نقشه اصلي صحن چهار گوشه محصور در طاقكانها ريخته شده، ولي در ميان هر ضلع قوسي اندكي بزرگتر قرار دارد. گچ بري هايي كه بنا را مزين كرده بيشتر همان روش پيشرفت اين معماري را نشان مي دهد. اثر تاريك و روشني كه با زير تراشهاي عميق بوجود آمده، به گونه اي قابل توجه آن را ژرفتر نشان مي دهد.

3-6. مسجد جامع گرگان:

اين مسجد در سال 728 بنا گرديده است و در 938 تجديد ساختمان شده است اين بنا چهار ايواني پيشتاق بلند سردري دارد كه بي شباهت به سر در مسجد يزد نيست و كاشي هاي معرق رنگارنگش كيفيت بسيار مطلوبي دارند.

__________________

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل چهارم

 

فصل چهارم

معماري مساجد ايراني در دوره تيموريان (772-908 هجري)

معماري ايران در سدة چهارم بر پايه شكلها و ساختمان سلجوقي بود، ولي در سايه تسلط شخصيتهاي مغولي مقياس و عظمت تازه اي يافته بود به همين ترتيب، معماري ايران در سدة پانزدهم به شكلهاي اصلي مغولي با پالودگي و مهارت بيشتر ادامه داد. اين كار تحت رهبري تيمور، فاتح اهل آسياي مركزي انجام گرفت.



4-1. مسجد بي بي خاتون:

يكي از مساجد باشكوهي كه در آن زمان بنا شده است، مسجد بي بي خاتون در سمرقند است كه در سال 777 هجري شمسي آغاز شده و در 783 پايان گرفته بود. اين مسجد كه هم اكنون ويران است و به عقيده ي كلاويخو «عالي ترين بناي سمرقند است»

يك پيشتاق ورودي به بلنداي 40 و پهناي 17 متر داشت كه به حياطي در ابعاد 90×60 متر باز مي شد، 8 متر مناره و 3 گنبد داشت كه از آجرهاي مذهب پوشيده شده بود اين بنا در زمان تيمورلنگ بنا شده است.



4-2. مسجد گوهر شاد:

پس از مرگ تيمورلنگ در 784 ﻫ . ش پسرش شاهرخ در هرات به پادشاهي رسيد. يكي از مساجدي كه در آن زمان ساخته شد، مسجد گوهرشاد بود كه يكي از بزرگترين بناهاي تاريخي دوران شاهرخ است كه در سال 797 ﻫ در مشهد و در جوار حرم مطهر حضرت علي بن موسي الرضا(ع) بنا شده است. سردر آن ادامه ي سبك سمرقندي تاق نما در تاق نما، يعني سبك معماران شيراز است كه تعدادي برجستگي و فرورفتگي هايي دارد كه به آن ژرفا و نيروي بيشتري مي دهد. مناره هاي كنار سردر كمي ضخيم تر از مناره هاي معمول دوران سلجوقيان و ايلخانان است و از سطح سكوي پايه ي مرمرين آن تا بالا ادامه يافته است. تمام رويه ي مناره و همه ي پوشش ديوارها و رواق هاي اطراف را بهترين كاشي هاي معرق و كاشي هاي لعاب دار، در رنگ هاي آبي لاجوردي، فيروزه اي، سفيد، سبز شفاف، زرد زعفراني، زرد بور و سياه آبنوسي آراسته اند. بيشتر نقش ها هندسي است و تنوع ويژه اي دارد و با نقش هاي اسليمي و گل و بوته اي سازگاري خاصي يافته اند.

اندازه ي گنبدي طوري طراحي شده كه از فاصله ي هزار قدمي ديده شود. ايوان شبستان سفيد يكدست است و حال آنكه 3 ايوان ديگر با كتيبه هاي كوفي فيروزه اي روشن با سايه ي سفيد و رنگ سبز بر زمينه ي سرخ آذين شده است. در آذين حياط مسجد گوهرشاد از همه ي سبك هاي تزييني استفاده شده است و بيننده هرگز از تحسين آن باز نمي ايستد. معمار اين مسجد قوم الدين شيرازي است كه معمار اغلب بناهاي عهد شاهرخ است.

4-3. مسجد كبود تبريز:

از شاهكارهاي كاشي كاري رنگين و هنرهاي تزييني زيبايي برخوردار است. اين بنا در سال 844 ﻫ . پردازش در اثر زمين لرزه اي كه تبريز را ويران كرد، فروريخت و غير از چند ستون و ديوار بيروني و نماي آن چيزي بر جاي نمانده است. نماي دروني پيشتاق ورودي مسجد با كاشي هاي معرق زيبايي آذين شده بود.

آنچه كه مسجد كبود را به شاهكاري از آذين گري كاشي كاري معرق تبديل و مشهور مي كرد، چگونگي تركيب رنگ هاي تازه و متنوع آن بود. رنگ هاي قهوه اي، رنگ برگ خشك شده، زرد اخرايي، سبز زيتوني، چنان هماهنگي ايجاد كردند كه در هيچ جاي ديگر مانندش ديده نشده بود.

4-4. مسجد جامع اصفهان:

مسجد جامع اصفهان نيز در همين دوره تكميل شد. ورودي آن، كه در نماي باختري حياط قرار دارد، پيشتاق زيبايي است كه در دهه هاي پيش تعمير شده است. تاريخ آذين هاي مسجد با تاريخ ساخت قسمت هاي ديگر آن، كه در دوران اوزن حسن آق قويونلو ساخته شده، يكي نيست.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل پنجم

 

فصل پنجم

معماري مساجد ايراني در دوره صفويان

پايتخت صفويان، در آغاز قزوين بود و بدست شاه عباس اول به اصفهان منتقل گرديد. هيچكدام از شاهان صفوي، پيش از عباس اول، مانند او بر معماري هاي شكوهمند علاقه مند نبودند. شاهرخ عباس، برخلاف شاه طهماسب اول، شيفته ي عمران و معماري بود. در زمان او بود كه بيشتر بناهاي مذهبي ايران پوشش كاشي كاري يافتند. از جمله اين كاشي كاري هاي را مي توان در مسجد مقصود بيك، مسجد شيخ لطف الله و سردر قيصريه و سردر مسجد شاه ديد. وليكن ساير تزيينات مسجد، تقريباً تمام آنها، از كاشي كاري هاي مربعي شكل نقش دار درست شده اند.



5-1. مسجد شاه در اصفهان

آغاز بناي مسجد شاه در سال 991 ﻫ . ش و پايان آن 1017 ﻫ . ش مي باشد. اين بنا، كه به شيوه ي مساجد چهار ايواني است، اوج سنت مسجد سازي هزار ساله ي ايران است. بلنداي قوس نيم گنبد پيشتاق بيروني آن 27 متر است و بلنداي مناره ها به 33 متر مي رسد و بلنداي مناره هاي بالاي شبستان از آنها هم بيشتر است و گنبد نيز ارتفاع فراتر از همه ي آنها دارد. در اين بنا از كاشي كاري هاي زيبا و آبي رنگي استفاده شده است. جلو خان ورودي مسجد رو به شمال است وليكن قبله در جهت جنوب غربي است. از دست راست دهليز وارد تاق بلند ايوان شمالي مي شويم، از طرف چپ دهليز بيرون مي آييم. روبروي اين دهليز ورودي سردر ايوان بلند شبستان است كه آن خود نيز شاهكاري از آذين گري و زيبايي است. حجم شبستان ساده است. شكل 7 رابطه ي اجزاي آن بسيار آگاهانه تبيين شده است. مستطيل درگاه، نيمكره ي گنبد را قطع مي كند و هر دو با مناره هاي بلند به صورت عمودي بريده و قطع شده اند.



5-2. مسجد شيخ لطف الله

اين مسجد در سال 980 ﻫ. ش آغاز و در سال 1007 پايان پذيرفت. اين مسجد بر اساس چهار تاقي سنتي كهن ساساني بنياد شده است. گنبد آن تك پوشه اي است و بر روي چهار تاقي بنا شده است. در واقع اين مسجد نماز خانه ي خصوصي شاه است. ديوارهاي حامل گنبد 170 سانتي متر كلفتي دارند و اين استحكام بنا را بسيار زياد كرده است. پي چهار گوش بنا با سه كنجي هايي كه از زمين تا بالاي بنا امتداد دارد بصورت هشت گوش در آمده است. رنگ هاي مسلط اين مجموعه، كه تماماً پوشيده از كاشي است، فيروزه اي، سفيد شيري و لاجوردي مي باشند. نقش درون گنبد كه در نوك آن يك شمسه ي بزرگ قرار دارد، از عناصر اسليمي و زيباي تكراري، كه بصورت مارپيچ هايي از دو طرف، همانند گل بابونه و آفتابگردان قرار گرفته اند، تشكيل شده است. نورآرايي بنا به گونه اي است كه هر كس وارد آن شود به ناگهان در حالتي از حضور و روحانيت عبادي فرو مي رود و كمتر كسي مي تواند خلاف اين مطالب را مدعي شود.

 

فهرست منابع

 

فهرست منابع

1- كتاب: هنر ايران در روزگار اسلام

2- كتاب: تاريخ عمومي هنرهاي مصور

مؤلف: علينقي وزيري

انتشارات: هيرمند

چاپ چهارم: 1377

3- كتاب: هنرهاي خاورميانه در دوران اسلامي

مؤلف: نعمت اسماعيل علام

ترجمه: دكتر عباسعلي تفضلي

انتشارات آستان قدس

چاپ اول: 1382

4- كتاب: تاريخ هنر ايران

مؤلف: دكتر حبيب الله آيت اللهي

انتشارات: بين المللي الهدي

چاپ اول: 1380

5- كتاب: هنر اسلامي

مؤلف: ديويد تالبوت رايس

ترجمه: ماه ملك بهار

انتشارات: علمي و فرهنگي

چاپ دوم: 1381

6- كتاب: معماري ايران در قلمرو آل بويه

مؤلف: ميترا آزاد

انتشارات: كليدي

چاپ اول: 1381

 

 


موضوعات مرتبط: از یاد رفته گان معماری (معماری سنتی)

تاريخ : چهارشنبه 13 خرداد1388 | 9:52 | نویسنده : آ.حسینی |
معماری ایران در دوره ی صفویه

 

معماری ايران در دوره صفويه:يكی از درخشان‌ترين دوره‌های هنری ايران پس از اسلام دوره‌ی صفويه است. در سال 907 قمری (1502 م) شاه اسماعيل، سلسله صفوی را تاسيس كرد. در اين دوره مراكز و كانون‌های صنعتی و هنری در ايران افزايش يافت، درابتدای تاسيس اين سلسله، تبريز پايتخت بود و به همين سبب اين شهر مركزی شد برای فعاليت‌های هنرمندانی مانند خطاطان، تذهيب‌كاران، نقاشان و صحافان و هم‌چنين هنرمندانی كه در ديگر فنون و صنايع كار مي‌كردند و هنرمندانی كه در معرق‌كاری و رنگ‌آميزی كاشي‌ها و در بناها و كتيبه‌ها نقش داشتند يا هنرمندانی كه در صنايع منسوجات و بافت پارچه به كار مي‌پرداختند.در اواخر قرن دهم قمري، در زمان شاه عباس پايتخت از قزوين به اصفهان انتقال يافت. با انتخاب پايتخت جديد، اين شهر به عنوان يكی از درخشان‌ترين شهرهای خاور گسترش پيدا كرد. بازارها، كاخ‌ها، مساجد، باغ‌ها، پل‌ها در نقشه‌ی شهر گنجانيده شده بود. در اين زمان همه‌ی بناهای مذهبی با تزيينات كاشي‌كاری آرايش شدند. بناهای مسجد شيخ‌ لطف الله سر درب قيصريه و مسجد امام (شاه) در ميدان نقش جهان با كاشي‌های معرق مزين شدند. آجرهای مربع كاشی منقوش، معروف به آجرهای «هفت رنگ» در بناها به مقياس گسترده مورد استفاده قرار گرفت. نقش و نگار كاشي‌ها و رنگ‌های آن‌ها زينت خاصی به بناهای اين دوره بخشيده است. نه تنها ديوارها، بلكه گنبدها، ايوان، طاق‌نماها سر درب ورودي‌ها و مناره با كاشی و موزاييك آراسته شد. ساخت سر درب‌های بزرگ با كاشي‌های شفاف و گچ‌بری مقرنس‌كاری در عصر صفويه پيشرفت بسيار داشت. تركيب سر درب بزرگ و مناره‌های طرفين آن با صحن چهار ايوانی و ساختمان‌های اطراف آن و قرار دادن گنبد به گونه‌ای كه با همه‌ی ساختمان متناسب باشد، در معماری زمان صفوی به درجه‌ی كمال رسيد. با توجه به امنيت ايران در اين دوره بناهايی بزرگ و عالی مانند كاخ‌های عالی قاپو، چهل ستون، هشت بهشت و تالار اشرف در اصفهان و بقعه شاهزاده حسين، سر درب عالی قاپو و چهل‌ ستون در قزوين ساخته شدند. ديوارهای اين كاخ‌ها از كاشي‌های خوش آب و رنگ پوشيده شده و ميان مجموع آن ها با نقوش نقاشان معروف آن دوره پيوند است. سقف‌ها و ديوارها نيز غالبا با منبت‌كاری تزيين می‌شدند.تزيينات چوبی در بناهای غيرمذهبی دارای نقش اصلی بود و در آن‌ها ميزان بيش‌تری از تذهيب‌كاری و نقاشي‌های لاكی استفاده مي‌شد. طرح‌های آن‌ها با هنر مينياتور دارای رابطه‌ی نزديكی بود. كنده‌كاری و خراطی به ويژه در درب‌ها و سقف‌ها خود هنر خاصی در اين دوره بوده است. نقاشي‌های ديواری (فرسك) در كاخ عالی قاپو، قصر روی ايوان عباسی و ايوان جنوبی قرار دارند. طلاكاری ايوان صحن كهنه به فرمان نادر شاه افشار انجام شده و از اين رواست كه به «ايوان نادري» معروف است. به طور كلی برخی از بهترين تزيينات و آيينه‌كاری و نمونه‌ی كاشی‌كاری سه دوره‌ی تاريخی متوالی را در آن مكان مقدس مي‌توان ديد. زيرا مسجد گوهرشاد در زمان تيموريان، صحن قديمی در زمان صفويه و صحن نو در دوره‌ی قاجاريه ساخته شده است.با نگرشی كلی به هنرهای اين دوره، بايد پذيرفت كه در دوره‌ی صفوي، بار ديگر عصر نوين و درخشانی در هنر ايران طلوع كرد. در هر دوره، هنری كه در نوع خود زيبا و كامل بوده پديدار شده است. در قرن دهم قمری هنرمندان ايران به مزايا و نتايج تازه‌ای دست يافتند. در آن دوره قالي‌هايی بافته شده كه تا آن تاريخ نظير نداشته است. در فلزكاری عصر صفوی، بر پايه‌ی سنت‌های قديم و مهارت فلزكاران اين دوره، هنرمندان چيره‌دستی مجال ظهور يافتند. مصنوعات طلاكاری، نقره‌كاری و برنج‌سازی رونق بسيار داشت و آهن و فولاد نيز گاه طلا و نقره‌كوب مي‌شد. طراحان و نقاشان، اين زمان با ابداع شيوه‌های جديد، موازين تازه‌ای در سبك‌های خود ايجاد كردند. در نقره‌كوبی و حكاكی ظروف، پايه‌های شمعدان يا بخوردان‌ها، نوشتار اشعار فارسی به خطوط خوش نستعليق جايگزين كتيبه‌های عربی شد.معماری ايران در دوره افشاريه و زنديه: ظهور نادرشاه افشار به سلطنت صفويه خاتمه داد. با آن كه در عالم سياست به او اهميت بسيار داده شده است. اما در اين دوره در عالم هنر پيشرفت چشم‌گيری ديده نمی‌شود؛ تنها زرگری و طلا و نيز ميناكاری ترقی داشته است. هم‌چنين بعضی از قرآن‌های نفيس مذهب در دست است كه به زمان نادر نسبت داده مي‌شود، كاخ خورشيد و برج‌های ديده‌بانی شهر كلات از هنر معماری اين دوره است. اندكی پس از مرگ نادر، كريم‌خان زند در شيراز مستقر شد و در آن شهر عمارات بزرگی بنا نمود كه به نام او مشهور است. از جمله‌ی آن‌ها، ارگ كريم‌خان، مسجد، حمام و يک بازار است. از ويژگی های كاشی‌كاری اين دوره، استفاده از نوعی رنگ گل سرخ است كه در زمان قبل ديده نمی‌شود. تزيينات كاشی‌كاری در بدنه‌ی بناها از آجرهای كاشی و زمينه‌ی سفيد بود. صورت شخصيت‌های رسمی، صحنه‌های هنرنمايی رستم پهلوان ملي، شكار و دورنماها در كاشی‌كاری‌ها ديده می‌شوند.

 


موضوعات مرتبط: از یاد رفته گان معماری (معماری سنتی)

تاريخ : چهارشنبه 13 خرداد1388 | 9:47 | نویسنده : آ.حسینی |
 

هویت معماری معاصر ایران
آوازه ایران در معماری جهان آنچنان طنین افکنده که تاریخ معماری جهان خود را وامدار آن می‌داند. از بنای زیگورات چغازنبیل که درحدود ۱۲۵۰ سال قبل از میلاد مسیح بنا شده، تاکنون بیش از سه هزار سال می‌گذرد. آن‌چنان‌که در کتاب‌ها آمده، به عنوان تمدنی بزرگ و باشکوه از پیشتازان علم و فرهنگ و هنر بوده‌ایم.

باوجود همه پیچیدگی‌های مفهوم هویت و تلقی‌های متفاوت صاحبنظران از آن، برکسی پوشیده نیست در معماری معاصر ایران، این واژه دچار بحران شده و به‌صورت مفهومی انتزاعی درآمده است. رنگ باختن مفهوم هویت، مختص حوزه معماری نیست، همچنانکه این ضعف در حوزه‌های مختلف فرهنگی، اجتماعی، ملی و ... مشهود است.
آوازه ایران در معماری جهان آنچنان طنین افکنده که تاریخ معماری جهان خود را وامدار آن می‌داند. از بنای زیگورات چغازنبیل که درحدود ۱۲۵۰ سال قبل از میلاد مسیح بنا شده، تاکنون بیش از سه هزار سال می‌گذرد. آن‌چنان‌که در کتاب‌ها آمده، به عنوان تمدنی بزرگ و باشکوه از پیشتازان علم و فرهنگ و هنر بوده‌ایم. دانشمندان بزرگی چون ابوعلی سینا، ابوریحان بیرونی و ... دراین سرزمین زیسته‌اند و حاصل رنج خود را به جهانیان عرضه داشته‌اند. معماران گمنام ایران چنان روحی در کالبد معماری ایران دمیده‌اند که گویی پاسارگاد و نقش جهان با نفس آن‌ها زنده است. گویی آن‌ها روح ابدی خود را در معماری به یادگار گذاشته‌اند.
اما اینک ما کجاییم‌؟ چقدر به تاریخ و هویت خود وفادار بوده‌‌ایم؟ آیا مسیر آن‌ها را ادامه داده و تلاش‌هایشان را به ثمر نشانده‌ایم یا آنچنان از قله شکوه فروافتاده‌ایم که توان نگاه کردن بر بلندای تاریخ خود را نداریم؟ شاید در میانه راه، بلاتکلیف و سرگردان از حرکت باز ایستاده‌ایم تا دستی از آسمان راه را بر ما بنماید.
نام معماری معاصرایران برگ کدامین کتاب را به نام خود آذین بسته است؟ مفاهیم سنتی خود را چقدر به جهانیان عرضه کرده‌ایم تا در عرصه جهانی گمنام نمانیم؟ غیر این است که به تاریخ خود وامداریم؟ به راستی مشکل کجاست؟ چرا در عرصه‌ای که پیشتاز بودیم، اکنون ته قافله ایستاده و نظاره‌گر شده‌ایم تا دیگران راه را به ما نشان دهند؟ آیا مدرن زیستن، به معنای فراموشی خود، عاری شدن از ماهیت وجودی و دنباله‌روی از دیگران است؟
هیچ کس منکر تاثیر معماری و شهرسازی بر رفتار شهروندان یک جامعه نیست. سیمای شهری و معماری ما آنچنان از مفاهیم والای خودتهی شده که آثارش برروح و روان جامعه مشهود است. ساختمان‌ها با فرم‌ها، رنگ‌ها و مصالح ناهمگون، آنچنان ناموزون درکنارهم قرار گرفته‌اند که انسان را به فکر وادار می‌کند: «شاید عمدی در کار باشد.»
● مفهوم هویت
وقتی بحث از هویت پیش می‌آید، دیدگاه‌های پیچیده و گاهی متضاد در ابعادی گسترده مطرح می‌شود. د‌ر‌ این یادداشت سعی شده اجماعی از دیدگاه‌های صاحبنظران حول مفهوم هویت در ارتباط با مسایل اجتماعی و فرهنگی به خصوص معماری مطرح شود. اریکسون یکی از جامعه‌شناسان معروف این مفهوم را قائل به دو بخش می‌داند. «اول یکی شدن با خود و دیگری مشارکت با دیگران در بعضی از اجزای ذاتی.» او فرایند هویت را یک سیستم کنترل می‌داند که مجموعه‌ای از هنجارها و ناهنجارها را در فرد به‌وجود می‌آورد. استوارت‌هال معتقد است: «هویت یک روند در حال شدن است که یک شناسنامه و عامل شناخته شدن است. برخی هویت را یک مفهوم ارتباطی می‌دانند که به ‌وسیله تشابه‌ها و تفاوت‌ها با دیگران مفهوم پیدا می‌کند.» بسیاری ازروشنفکران ایرانی، هویت امروز جامعه ایران را دارای سه لایه فرهنگ دینی، ملی و بالاخره فرهنگ و تمدن مدرن می‌دانند که باهم دروجود هر ایرانی درگیر است که پیوند مناسب این سه لایه متناسب با روح مکان و زمان در تکامل هویت امروز جامعه ایران مفید باشد.
باوجود دغدغه همیشگی معماران ایران درجهت برقراری پیوند با معماری گذشته و تامین تداوم آن، عمدتا این تلاش‌ها ناموفق بوده که دلیل آن صرفنظر از ضعف مدیریت شهری، عدم انسجام لایه‌های فرهنگی عمده معماران است. یافتن راه‌حل‌هایی برای آنچه که معماری امروزایران را از محتوا و مفاهیم عالی تهی کرده و دچار بحران هویت کرده، تنها راه خروج از بحران پیش آمده است.
:
انقلاب اسلامی به عنوان حکومتی منحصربه‌فرد، تجربه ایدئولوژیکی جدیدی است که در تکمیل زیرساخت‌های فرهنگی، کاستی‌های زیادی به همراه دارد که پی‌ریزی مبانی فرهنگی متناسب با روح مکان و زمان، قابلیت انسجام‌بخشی به همه عرصه‌های فرهنگی رادارد.
 عمده‌ترین مشکلات معماری امروز ایران، نکات ذکر شده در ذیل است :

ضعف نظام مدیریت و نظارت در عرصه معماری و شهرسازی
عدم تبیین الگوهای سنتی معماری ایران به‌صورت فرهنگ نامه‌ای مدون جهت استفاده در طرح‌های معماری و شهرسازی
 استفاده نامناسب از فرهنگ‌های بومی و اقلیمی و تکامل آن با روح زمان
 عدم شکل گیری موسسات غیرد-و-ل-تی منسجم درراستای مشارکت مردم جهت تصمیم‌گیری در مورد محیط زندگی خود.
 فرهنگ مصرفی جامعه ایران.
 عدم توجه به پتانسیل بافت‌های سنتی در جهت پیوند با معماری امروز.
 رویکردهای تاریخ‌گرایانه بدون توجه صحیح به مولفه‌های معماری مدرن.
 لزوم توجه به رابطه بین معمار، اثر و مخاطب به عنوان سه رکن اساسی معماری که علاوه بر شکل‌گیری یک معماری مناسب، سبب انسجام هویتی آن‌ها نیز می‌شود.

 موارد فوق تنها قسمتی ازحلقه‌های مفقوده معماری معاصر ایران است. البته روند جهانی شدن نیز بر عوامل ذکر شده بی تاثیر نیست، چنانکه استوارت‌هال اعتقاد دارد، منطق هویت به پایان خود رسیده و در واقع جنبه‌های بزرگ هویت اجتماعی از قبیل طبقه اجتماعی، ملیت، نژاد، ج-ن-س-یت و ... درمعرض شکست قرار گرفته است. او اعتقاد دارد فرد تک‌مرکزی گذشته تبدیل به یک فرد چند مرکزی شده که این تکثر منشا ضعیف شدن لایه‌های هویتی فردشده است.

 


موضوعات مرتبط: از یاد رفته گان معماری (معماری سنتی)

تاريخ : دوشنبه 11 خرداد1388 | 12:3 | نویسنده : آ.حسینی |

از ویژگی زیارت حضرت بقیه الله الاعظم- ارواحنا فداه- هم برخوردار است سزاوار است زائرین محترم ، آداب زیارت را مراعات کنند که به چند نکته از آنان اشاره می شود :

1. زائر از بهترین و پاکیزه ترین لباس ها استفاده نمایند.

2. زبانش به ذکر تکبیر و تحمید و تسبیح و تهلیل و صلوات مشغول باشد.

3. هنگام داخل شدن در حرم و زیارتگاه ها سعی نماید در تحصیل رقت قلب و خضوع و شکستگی و تصور جلالت قدر و معرفت به این که امام- عجل الله تعالی فرجه الشریف- ما را می بیند و کلام ما را می شنود و سلام ما را جواب می دهد.شایسته است در موقع اذن طلبیدن تدبر در محبت و لطفی که امام- عجل الله تعالی فرجه الشریف- به شیعیان زائر خود دارند ، کنند.و همچنین تأمل کند در خرابی های حال خود و عمل خویش که چه خلاف هایی مرتکب شده و عهد و پیمان و دستورات نورانی آن بزرگوار را نادیده گرفته است و به یاد اذیت هایی که به ایشان و خاصان و دوستان ایشان انجام داده است ، به راستی که اگر کسی تأمل کند ، قدم ها از رفتن باز می ایستد و قلب ها هراسان و چشم ها گریان می شود و این تمام آداب است.

4. داخل شدن به حرم ائمه ی اطهار- علیهم السلام- و مساجد بر انسان جنب و زن در ایام عادت حرام است و همچنین در وارد شدن به این مکان های مقدس مستحب است انسان با وضو باشد.

5. باید دعا و زیارتی که از طرف اهل بیت- علیهم السلام- به ما رسیده ، خوانده شود و از زیارتی که بعضی بی خبران عوام آنها را با بعضی از زیارات ماثوره و معتبره مخلوط کرده اند و نادانان را به آن مشغول کرده اند دوری کند.شیخ کلینی روایت کرده از عبدالرحیم قصیر که گفت : بر امام صادق- علیه السلام- وارد شدم و گفتم : فدایت شوم از پیش خود دعایی اختراع کردم ! آن حضرت فرمودند : واگذار مرا از اختراع خود ، هرگاه تو را حاجتی روی دهد پناه ببر به حضرت رسول- صلی الله علیه و آله و سلم- و دو رکعت نماز کن و هدیه کن آن را به سوی آن حضرت.

6. همه ی اعمال اعم از زیارت و نماز و دعا ، چه در این مکان مقدس و چه در زیارت های دیگر ائمه ی اطهار- علیهم السلام- را می توان به نیابت از حضرت مهدی- عجل الله تعالی فرجه الشریف- انجام داد.

7. کلام لغو و بیهوده در موقع انجام اعمال عبادی در این مکان مقدس (مسجد جمکران) مذموم است و مانع رزق و باعث قساوت قلب می شود.

8. زائران عزیز نباید وسیله ی مزاحمت دیگر زوار را فراهم آورند و همچنین خدام با زائران با کمال ادب برخورد نمایند تا زائران در کمال آزادی و اطمینان قلب که لازمه ی هر عمل عبادی است از آن مکان شریف توشه گیرند.زنانی که با لباس های مستهجن و آرایش کرده و با وقاحت و گفتارهای بلند به نحوی که مانع استفاده های معنوی زوار و باعث حواس پرتی عبادت کنندگان و گریه کنندگان می شود از هر گروهی که هستند سد سبیل الله می شوند و راه خدا را می بندند که این گونه زیارت از عبادت نیست.حضرت امیر المؤمنین- علیه السلام- طی فرمایشی گهربار خطاب به اهل عراق می فرمایند : خدا لعنت کند کسی را که غیرت ندارد.


موضوعات مرتبط: از یاد رفته گان معماری (معماری سنتی)

تاريخ : دوشنبه 11 خرداد1388 | 11:23 | نویسنده : آ.حسینی |

شیخ حسن بن مثله جمکرانی گوید :

من شب سه شنبه هفدهم ماه مبارک رمضان سال 393 هجری قمری در خانه خود خوابیده بودم که ناگاه جماعتی از مردم به در خانه ی من آمدند و مرا از خواب بیدار کردند و گفتند برخیز و طلب امام مهدی (عج) را اجابت کن که تو رامی خواند.آنها مرا به محلی که اکنون مسجد است آورند.وقتی که خوب نگاه کردم تختی دیدم که فرشی نیکو بر آن گسترده شده و جوانی سی ساله برآن تخت تکیه بر بالش کرده و پیری هم پیش او نشسته است ... آن پیر حضرت خصر (ع) بود.پس آن پیر مرا بنشاند.

حضرت مهدی (عج) مرا به نام خود خواند و فرمود : برو به حسن مسلم که در این زمین کشاورزی می کرد بگو این زمین شریفی است و حق تعالی آن را از زمین های دیگر برگزیده است و دیگر نباید در آن کشاورزی کنند.حسن به مثله عرض کرد : ای مولا و سرورم لازم است که من دلیل و نشانه ای داشته باشم تا مردم حرفم را قبول کنند.حضرت فرمود : تو برو و آن رسالت را انجام بده ... ما خودمان نشانه هایی برای آن قرار می دهیم.پیش سید ابولحسن برو و به او بگو حسن مثلم را احضار کند و سود چند ساله را که از زمین به دست آورده است وصول کند و با آن پول ... مسجد را بنا کنند. ... حسن بن مثله می گوید : چون مقداری راه رفتم دوباره مرا بازخواند و فرمودند : بزی در گله جعفر کاشانی است.آن را خریداری کن و بدین وضع بیاور آن را بکش و بر بیماران انفاق کن ... هر مریضی که از گوشت آن بخورد حق تعالی او را شفا دهد.وی گوید سپس به خانه بازگشتم و تمام شب را در این اندیشه بودم تا اینکه نماز صبح خوانده به سراغ علی منذر رفتم و ماجرای شب گذشته را برای او نقل کردم و با او به همان موضع شب گذشته رفتم.وقتی که رسیدیم زنجیرهایی را دیدیم که طبق فرموده ی امام (ع) حدود بنای مسجد را نشان می داد.سپس به قم نزد سید ابولحسن رضا رفتیم و چون به خانه او رسیدیم خادمان او گفتند که او بعد از سحر در انتظار شماست و تو از جمکران هستی.به او گفتم آری. پس درون خانه رفتم ... سید مرا گرامی داشت و بسیار احترام نمود و به من گفت : ای حسن بن مثله در خواب بودم که شخصی خطاب به من فرمود : حسن بن مثله نامی.از جمکران پیش تو می آید هرچه گوید تصدیق کن و به سخنش اعتماد کن که سخن او سخن ماست.از هنگام بیدار شدن تا این ساعت منتظر تو بودم.حسن ماجرای شب گذشته را تعریف نمود.سید بلافاصله فرمود تا اسب ها را زین نهادند و برون آورده و سوار شدند.وقتی به نزدیک روستای جمکران رسیدند.گله جعفر کاشانی را دیدند.حسن بن مثله به میان گله رفت و آن بز که از پس همه ی گوسفندان می آمد پیش حسن دوید جعفر سوگند یاد کرد که این بز در گله ی من نبوده و تاکنون آن را ندیده بودم.به هر حال آن بز را به مسجد آورده و ذبح نمودند و چون بیماری از گوشت آن می خورد با عنایت خداوند تبارک و تعالی و الطاف حضرت بقیه الله (عج) شفا می یافت.حسن مثلم را احضار کرده و منافع زمین را از او گرفتند و مسجد جمکران را با چوب و دیوار پوشانیدند.سید زنجیرها و میخ ها را با خود به قم برد و در خانه اش گذاشت.هر بیمار و دردمندی که خود را بدان زنجیرها می مالید خداوند تعالی وی را شفای عاجل عنایت می فرمود.ولی پس از فوت سید ابولحسن آن زنجیرها پنهان گشته و دیگر کسی آنها را ندید.

مسجد شریف جمکران یا (صاحب الزمان) در شش کیلومتری شهر مقدس قم واقع شده و همواره پذیرای مشتاقان و شیفتگان حضرتش از نقاط مختلف ایران و جهان می باشد.

 

 


موضوعات مرتبط: از یاد رفته گان معماری (معماری سنتی)

تاريخ : چهارشنبه 6 خرداد1388 | 19:54 | نویسنده : آ.حسینی |
سللم .سوال ؟تفاوت معماری سنت گرا با معماری سنتی چیست (لطفا جواب های منطقی ومعقول ارائه دهید با تشکر .....

 سلام . به عنوان یک دانشجوی معماری ودر کل یک عاشق فرهنگ وتمدن اصیل ایرانی می خواستم به پرسم در دیار وسرزمینی که ذره ذره وجود اجداد وکسانی که از ته دل دوستشان داشتیم وخواهیم داشت دیگر شاهد اثار ابنیه های بامفهوم که از وجود عرفانی نشئت گرفته نیستیم وبه جای ان بناها عناصر بی معنی وحتی کپی شده از سبکهای بی هویت اروپای وبالاتر از ان اجرای ناقص این طرحها که خود فاجعه ای پس شدید است بیایم سبک سنی خود را وبا مصالح امروزی احیا کنیم که این امر پیامد های خوبی را به دنبال خواهد داشت از جمله کم شدن تنش در رفتار روزمره ایرانیان وامثالهم .........(هر گاه خواستند ملتی را در جهل محض فرو برند هویتشان راگرفتند ) . زنده باد وطن پرست


موضوعات مرتبط: پاسخنامه

تاريخ : شنبه 2 خرداد1388 | 17:39 | نویسنده : آ.حسینی |
.: Weblog Themes By VatanSkin :.